Brent Petrol ve WTI'dan Farkı
Brent, Kuzey Denizi kökenli uluslararası petrol fiyat göstergesidir. Sahası Shell ile Esso'nundur, göstergenin sahibi yoktur. Sepetin gelişimi, fiyatın oluşumu ve WTI ile fark.
Brent, Kuzey Denizi ham petrolleri ile navlun düzeltmeli ABD kargolarına dayanan uluslararası petrol fiyat göstergesidir. Oxford Enerji Araştırmaları Enstitüsü'nden Bassam Fattouh'un 2011 tarihli çalışmasına göre uluslararası petrol ticaretinin yaklaşık %70'i doğrudan ya da dolaylı olarak Brent kompleksine göre fiyatlanır.[1] Haberlerde geçen Brent fiyatı çoğunlukla Londra'daki ICE borsasının vadeli kontratıdır. WTI ise ABD'nin kara üretimine dayanan ve Cushing, Oklahoma'da teslim edilen göstergedir. Adını veren Brent sahası Shell ile Esso'nun ortak işidir ve sökülmektedir, fiyat göstergesinin ise bir sahibi yoktur.
Adın Kaynağı ve Brent Sahası
Ad, İskoçya'nın Shetland Adaları'nın kuzeydoğusunda, Doğu Shetland Havzası'ndaki Brent sahasından gelir. Shell ve Esso ortak girişimi sahayı 1971'de bulmuştur.[2] Shell'in İngiliz sahalarına su kuşu adları verdiği dönemde saha, brent kazının adını almıştır. Üretim 1976'da başlamış ve 1982'de günde 504.000 varille zirveye ulaşmıştır.[3]
Saha bugün söküm aşamasındadır. Dört platformdan Delta'nın üst yapısı 2017'de, Bravo'nunki 2019'da, Alpha'nınki 2020'de kaldırılmıştır. Son olarak 31.000 tonluk Charlie üst yapısı 9 Temmuz 2024'te Pioneering Spirit gemisiyle tek parça hâlinde alınmıştır.[4] Dolayısıyla bugün Brent fiyatının dayandığı petrol, Brent sahasından gelmez.
Brent petrolün sahibi sorusunun iki ayrı cevabı vardır. Saha, söküm çalışmaları başladığında Shell'in işletmecisi olduğu, %50'si Shell'e, %50'si ExxonMobil'in İngiltere kolu Esso'ya ait bir ortaklıktı.[12] Fiyat göstergesi ise kimsenin malı sayılmaz, çünkü çok sayıda şirketin alıp sattığı kargoların piyasa ölçüsüdür. Vadeli kontratı ICE borsası işletir, Dated Brent fiyatını Platts yayımlar.
Brent'in Gösterge Olmasının Nedenleri
Bir ham petrolün gösterge olması için üretim hacmi tek başına yetmez. Kuzey Denizi'nin coğrafi konumu Avrupa ve ABD rafinerilerine yakındır, petrol de denizden yüklendiği için farklı pazarlara yönlendirilebilir. Asıl belirleyici etken ise mülkiyet çeşitliliği ve hukuk düzenidir. Sahaların çok sayıda şirket arasında paylaşılması, tek satıcılı Körfez kalitelerine kıyasla piyasa sıkıştırma riskini azaltır. 1979'da İngiltere'de getirilen vergi düzenlemesi de şirketleri kargolarını spot piyasada alıp satmaya yöneltmiş ve işlem hacmini artırmıştır.[1]
Bu gösterge düzeni, OPEC'in resmî fiyat sisteminin çöküşünün sonucudur. Piyasaya bağlı fiyatlandırmayı 1986'da ilk olarak Meksika'nın ulusal şirketi PEMEX benimsemiş, 1988'e gelindiğinde bu yöntem ham petrol ticaretinin ana yöntemi olmuştur.[1] Bugün bir kargonun fiyatı çoğunlukla formülle belirlenir:
Kargo fiyatı = Gösterge fiyatı ± Kalite ve konum farkı
Varsayımsal bir örnekte Dated Brent 80 dolar, kargo farkı eksi 1,50 dolar ise varil fiyatı 78,50 dolardır. Standart 700.000 varillik bir kargoda göstergedeki 1 dolarlık hareket 700.000 dolarlık değer değişimi demektir.
Sepetin Gelişimi
Üretim düştükçe göstergenin dayandığı havuz genişletilmiştir. Az kargo, fiyatın birkaç kargoyla yönlendirilme riskini artırır. Brent sistemi üretimi 1986'da günde 885.000 varilden 1990'da 366.000 varile düşünce Brent ile Ninian sistemleri birleştirilmiş ve Brent Karışımı oluşmuştur.[1]
| Yıl | Değişiklik | Etkisi |
|---|---|---|
| 1990 | Brent ve Ninian birleşti | Brent Karışımı |
| 2002 | Platts, Forties ve Oseberg'i ekledi | BFO |
| 2007 | Ekofisk eklendi | BFOE |
| 2018 | Troll eklendi | BFOET, 2016 yüklemelerine göre yaklaşık %29 ek hacim |
| 2023 | WTI Midland, navlun düzeltmesiyle eklendi | Uygun varil hacmi yaklaşık iki katına çıktı |
Kaynak: Fattouh; EIA; ICE; Quantum Commodity Intelligence.[1][3][5][6]
BFOE yüklemeleri 2006'da günde 1,4 milyon varilin üzerindeyken 2016'da 948.000 varile gerilemiştir.[3] WTI Midland'ın sepete girmesi bu düşüşün sonucudur ve Kuzey Denizi dışından gelen ilk kalite olmuştur. Fiyatı Kuzey Denizi esasına getirmek için navlun düzeltmesi yapılır. Değerlendirilen kargo boyutu da 600.000 varilden 700.000 varile çıkarılmıştır.[5][6]
Kalite Farkı ve Fiyatın Oluşması
Sepetteki kaliteler aynı değildir. Sepette satıcı en ucuz kaliteyi teslim etme eğiliminde olduğundan fiyatı çoğu zaman en düşük değerli kalite belirler. Buzzard sahasının 2007'de Forties'e katılması bunun açık bir örneğidir.
| Kalite | API gravitesi | Kükürt (kütlece %) |
|---|---|---|
| Brent | 38,1 | 0,42 |
| Forties, Buzzard öncesi | 44,1 | 0,19 |
| Buzzard | 32,6 | 1,44 |
| Oseberg | 37,7 | 0,23 |
| Ekofisk | 37,5 | 0,23 |
Kaynak: Bossley (2007), Fattouh'un aktarımıyla.[1] API gravitesinin anlamı petrol yazısında açıklanmıştır.
Buzzard'ın ağır ve kükürtlü akımı Forties'i sepetin en düşük değerli kalitesine dönüştürmüştür. Platts bunun üzerine Temmuz 2007'de kükürt için bir değer düşümü (de-escalator) uygulamıştır. O dönemde %0,60 sınırının üzerindeki her %0,10 kükürt için varil başına 60 sentlik indirim uygulanmıştır.[1]
Brent Kompleksinin Katmanları
Brent tek bir piyasa değildir. Fiziksel kargolar, ileri kontratlar, vadeli kontratlar ve swap piyasaları birbirine bağlı katmanlar oluşturur.[1] Bu yapı piyasanın ihtiyaçlarıyla kendiliğinden gelişmiştir.
| Katman | Tanım | Kullanım |
|---|---|---|
| Dated Brent | Belirli yükleme tarihli fiziksel kargonun değerlendirilen fiyatı | Fiziksel kargoların ana referansı |
| İleri Brent (21 gün BFOE) | Ayı belli, günü belli olmayan ileri kontrat | Fiyat düzeyini belirler |
| ICE Brent vadeli | 1.000 varillik standart borsa kontratı | Korunma ve yatırım |
| EFP | Vadeli pozisyonun fiziksel pozisyonla takası | Vadeli ile fiziksel arasındaki bağ |
| CFD | Dated Brent ile ileri Brent arasındaki farkın swap'ı | Baz riskine karşı korunma |
| DFL | Dated Brent ile ICE ilk ay vadeli arasındaki farkın swap'ı | Fiziksel ile vadeli arasında korunma |
Kaynak: Fattouh.[1]
Dated Brent, fiyat değerlendirme kuruluşu Platts tarafından her gün belirlenir. Fattouh'un 2011'deki aktarımına göre yüklemeye 10 ile 21 gün kalan kargoları kapsar, Dated Brent adı da belirli bir yükleme tarihinden gelir. İleri kontrat ise 15 günlük Brent'ten 21 günlük BFOE'ye evrilmiştir ve hangi ayda teslim yapılacağını belirtir, kesin günü belirtmez.[1]
ICE Brent kontratı Haziran 1988'de Londra'daki International Petroleum Exchange'de başlamıştır.[1] Bir lot 1.000 varildir, fiyat dolar ve sent olarak verilir, en küçük fiyat adımı varil başına 0,01 dolar, yani lot başına 10 dolardır. Kontrat EFP ile fiziksele çevrilebilir ya da vade sonunda ICE Brent Endeksi üzerinden nakit uzlaşır.[7] Endeks ileri piyasadaki işlemlere dayanır. Bu nedenle Brent vadesi spot fiyata değil, ileri Brent fiyatına yakınsar.[1] Piyasanın hacmi de fiziksel tabanın çok üzerindedir: 2010'da günlük ortalama işlem 400 milyon varili aşmıştır ve dünya petrol üretiminin beş katından fazladır.[1]
Korunma Örneği
Bir rafinerinin 700.000 varillik kargoyu Dated Brent üzerinden aldığını varsayalım. Rafineri, fiyat riskine karşı 700 lot ICE Brent vadeli kontrat satabilir. Vadeli ile Dated arasındaki fark hareket ederse bu korunma tam çalışmaz. CFD ve DFL bu baz riskini kapatmak için kullanılır. Bu nedenle korunma genellikle tek bir kontratla kurulmaz, katmanlar arasında birbirini tamamlayan pozisyonlarla kurulur.
Brent ile WTI Arasındaki Fark
İki gösterge kalite olarak birbirine yakındır, ayrıldıkları nokta lojistik ve kontrat yapısıdır.
| Özellik | Brent | WTI |
|---|---|---|
| Dayanak | Kuzey Denizi kaliteleri ve WTI Midland | ABD iç pazar akımları |
| Borsa | ICE Futures Europe | NYMEX (CME Grubu) |
| Teslim | EFP veya endekse nakit uzlaşı | Cushing, Oklahoma'da fiziksel teslim |
| Kontrat | 1.000 varil | 1.000 varil |
| API gravitesi | Brent kalitesi için 38,1 | 37 ile 42 arası |
| Kükürt | Brent kalitesi için %0,42 | %0,42 altı |
| Coğrafi kapsam | Avrupa, Afrika ve Atlantik havzası | Kuzey Amerika |
Kaynak: ICE; West Texas Intermediate maddesi; Fattouh.[1][7][8]
Fiyat farkını kalite açıklamaz. WTI, kaya petrolü artışına kadar çoğunlukla Brent'in üzerinde işlem görmüştür. Sonrasında Cushing'de biriken üretim, Körfez kıyısına taşınamadığı için WTI'ı aşağı çekmiştir. Şubat 2011'de WTI yaklaşık 85, Brent yaklaşık 103 dolardı. Seaway boru hattının Haziran 2012'de yönünün değiştirilmesine karşın Brent, Haziran 2013'e kadar 10 ile 20 dolar yukarıda kalmıştır.[8] ABD'nin ham petrol ihracat yasağının Aralık 2015'te kaldırılması bu farkın daralmasına yardımcı olmuştur.[9]
20 Nisan 2020
Kontrat yapısının etkisi en açık biçimde 20 Nisan 2020'de görülmüştür. Pandemi nedeniyle talep düşmüş, Cushing'deki depolar dolmak üzereydi. Vadesi yaklaşan WTI Mayıs kontratı varil başına eksi 37,63 dolardan kapanmıştır. Aynı gün Brent 25,57 dolardı.[10] WTI alıcısı kontratın vadesinde fiziksel teslim almak zorunda kalırken bu petrolü Cushing dışına kolayca taşıyamıyordu. Brent ise deniz yoluyla taşınan kargolara dayanır ve depolama seçenekleri daha geniştir.
Fiyatı Etkileyen Etkenler
Arz tarafında üretici ülkelerin kararları, stok düzeyleri, savaş ve yaptırım kaynaklı kesintiler ile saha bakımları öne çıkar. Talep tarafında küresel büyüme, taşımacılık ve rafineri marjları belirleyicidir. Petrol dolarla fiyatlandığı için dolardaki değer değişimi, başka para birimleriyle alım yapanların maliyetini etkiler. Vadeli piyasanın hacmi fiziksel tabanın çok üzerinde olduğundan fiyat kısa vadede fiziksel dengeden ayrılabilir.
Diğer Göstergeler
Dünyada başka göstergeler de vardır. Dubai ve Umman, Asya'ya giden Körfez ekşi petrolünün referansıdır. Bir kargonun hangi göstergeye bağlanacağı çoğunlukla varış bölgesine göre belirlenir. Bu nedenle Körfez üreticileri Asya'ya Dubai ve Umman, Avrupa'ya ise Brent bazlı fiyat kullanabilir.[1] OPEC kararlarının rolü OPEC yazısında anlatılmıştır.
Brent ve Gemi Yakıtı Maliyeti
Bunker fiyatları kendi piyasasında oluşur ve Brent'e sabit bir oranla bağlı değildir. Bununla birlikte ham petrol, fuel oil ve gas oil için ana girdidir, bu nedenle Brent bunker maliyetinin yönü için öncü bir göstergedir. Basra Körfezi çıkışındaki Hürmüz Boğazı'nın Şubat 2026 sonunda kapanması, göstergeyi doğrudan etkileyen yakın bir arz şokudur.[11] Ham petrol ile yakıt arasındaki fark (crack) sabit kalmadığı için Brent ile yapılan korunma her zaman tam sonuç vermez. Yakıt riskinin yönetimi değişken yakıt fiyatlarına karşı koruma yazısında, ürünler Fuel Oil ve Gas Oil sayfasında yer alır.
Sık sorulan sorular
Brent petrol nedir?
Brent, Kuzey Denizi ham petrolleri ile navlun düzeltmeli ABD kargolarına dayanan uluslararası petrol fiyat göstergesidir.
Brent petrol sahibi kim?
Brent sahası söküm başladığında Shell ile ExxonMobil'in İngiltere kolu Esso'nun %50'şer ortaklığıydı, işletmecisi Shell'di. Brent fiyat göstergesinin ise sahibi yoktur. Vadeli kontratı ICE, Dated Brent fiyatını Platts yayımlar.
Brent petrol nereden çıkarılır?
Adını veren saha sökülmektedir. Bugün gösterge Kuzey Denizi'ndeki Forties, Oseberg, Ekofisk ve Troll kaliteleri ile navlun düzeltmeli WTI Midland kargolarına dayanır.
Bir varil Brent kaç litredir?
Bir varil yaklaşık 159 litredir. ICE'daki bir kontrat 1.000 varil, yani yaklaşık 159 metreküptür.
Brent mi WTI mı daha pahalıdır?
2011'den bu yana Brent çoğunlukla WTI'ın üzerinde işlem görmüştür. Fark kaliteden çok Cushing lojistiği ve navlundan kaynaklanır.
Dated Brent ile ICE Brent arasındaki fark nedir?
Dated Brent, yükleme tarihi belirli fiziksel kargonun Platts tarafından değerlendirilen fiyatıdır. ICE Brent ise Londra'da işlem gören 1.000 varillik vadeli kontrattır.
Kaynaklar
- Fattouh, B. An Anatomy of the Crude Oil Pricing System. Oxford Institute for Energy Studies, WPM 40, Ocak 2011.
- GEO ExPro. The Class of '71. Saha keşif tarihi EIA'da 1972 olarak geçmektedir.
- ABD Enerji Bilgi İdaresi (EIA). Another Type of Crude Oil to Be Included in Calculation of the Brent Price Benchmark. Today in Energy, 10 Mart 2017.
- Oil & Gas Journal. Shell Continues Brent Oil Field Platform Decommissioning, 15 Temmuz 2024.
- ICE. Midland into Brent: A Practical Trading Guide, Mayıs 2023.
- Quantum Commodity Intelligence. WTI Midland Makes Immediate Impact on Dated Brent, 6 Haziran 2023.
- ICE. Brent Crude Futures, sözleşme özellikleri.
- Wikipedia. West Texas Intermediate. İkincil kaynak olarak kullanılmıştır.
- Petroleum Science, 2019, Sayı 6. WTI ve Brent farkı üzerine makale özeti.
- Dawn. Oil Crashes, Ends Negative for the First Time in History, 21 Nisan 2020.
- Energy Institute. Statistical Review of World Energy 2026 (DieselNet aktarımı, Temmuz 2026).
- Offshore Technology. Brent Field Decommissioning, North Sea, 30 Temmuz 2015.
