İlk Büyük Petrol Kralı John D. Rockefeller

John D. Rockefeller, Standard Oil'i kuran ve ABD'nin ilk milyarderi olan Amerikalı iş insanıdır. Bir seyyar satıcının oğlu olarak doğdu, 16 yaşında muhasebeci yardımcısı olarak çalışmaya başladı, 25 yaşında bir rafineriyi açık artırmayla ele geçirdi. Otuz yıl sonra ülkenin petrol işinin büyük bölümü onun elindeydi. Hayatının ikinci yarısını ise kazandığını dağıtmakla geçirdi.

1839-1855Seyyar Satıcının Oğlu

Rockefeller 8 Temmuz 1839'da New York eyaletinin Richford kasabasında, bir çiftlikte doğdu. Altı çocuğun ikincisiydi. Babası William kendine doktor diyerek kasaba kasaba bitkisel ilaç satar, evde nadiren bulunurdu. Başka bir adla ikinci bir evlilik yapmıştı ve 1855 dolaylarında aileyi tamamen bıraktı. Evi Baptist inancına sıkı sıkıya bağlı annesi Eliza ayakta tuttu.^[1][4] Yedi yaşında hindi yetiştirip satarak ilk parasını kazandı.^[2]

Aile 1853'te Ohio'ya geçti. Cleveland'daki lisede okumak için kentte pansiyonda kaldı. 1855'te liseyi bırakıp Folsom ticaret okuluna yazıldı ve altı aylık kursu üç ayda bitirdi.^[1][3]

1855-1863Muhasebeci Yardımcısından Ortağa

Eylül 1855'te, 16 yaşında, Cleveland'da Hewitt & Tuttle adlı komisyon firmasında muhasebeci yardımcısı olarak işe başladı. Firma, Göller Bölgesi'nden geçen tahıl ve eşya ticaretine aracılık ediyordu. Faturaları, navlunları ve kim ne kadar kazanıyor sorusunu burada öğrendi. İşe başladığı 26 Eylül'ü ömrü boyunca her yıl andı. Kazandığının bir bölümünü kiliseye verme alışkanlığı da bu yıllardan kalma.^[1][3]

Mart 1859'da, 19 yaşında, Maurice Clark ile kendi komisyon şirketini kurdu. Payının 1.000 dolarını biriktirmişti, kalan 1.000 doları babasından borç aldı. Aynı yıl Pennsylvania'nın Titusville kasabasında Edwin Drake'in kuyusu petrol verdi. İç Savaş da gıda ticaretini büyüttü ve şirket hızla kazanmaya başladı.^[1][4]

1863-1870Neden Petrol, Neden Rafineri

Petrol o yıllarda başlıca lamba yakıtı olan keroseni üretmek için kullanılıyordu. Evler balina yağı ve mum yerine bu ucuz ışığa geçiyordu. Kuyu açmak ise kumardı: fiyat bir fırlıyor bir yere çakılıyordu. Rockefeller bunu gördü ve yeraltı yerine fabrikaya para koydu. 1863'te Clark ve kimyager Samuel Andrews ile Cleveland'da bir rafineriye girdi. Kent demiryolu ve göl yoluyla hem petrol bölgesine hem de doğu kıyısına bağlıydı, taşıma avantajı buradan geliyordu.^[1][2]

Ortaklar işin geleceği konusunda anlaşamadı. Rockefeller büyümek, Clark temkinli olmak istiyordu. Şubat 1865'te bir ofiste birbirlerine karşı açık artırmaya girdiler. Teklifler 500 dolardan başladı, Clark 72.000 dolara kadar çıktı, Rockefeller 72.500 dedi ve Clark daha yükseğe gitmedi. Rockefeller 25 yaşındaydı ve başarısının o gün başladığını sonradan söyledi.^[1][2] Kurduğu Rockefeller & Andrews kısa sürede Cleveland'ın en büyük rafinerisi oldu. O sırada, Eylül 1864'te, öğretmen Laura Spelman ile evlenmişti.

Sonra iki önemli ortak katıldı. 1866'da kardeşi William'ı başına koyarak New York'ta bir firma açtı, satış ve ihracat bu firmadan yürüdü. 1867'de tahıl tüccarı Henry Flagler ortak oldu. Flagler'in en büyük katkısı demiryollarıyla yaptığı pazarlıklardı. Yüksek hacim karşılığında gizli navlun indirimi almak şirketin en güçlü silahı olacaktı.^[2][4]

1870-1896Standard Oil'in Başında

The Standard Oil Company 10 Ocak 1870'te 1 milyon dolar sermayeyle kuruldu ve 10.000 hissenin 2.667'si Rockefeller'ındı. 1872'nin başında, South Improvement düzeneği öfke yaratırken dört aydan kısa sürede Cleveland'daki 26 rakibinden 22'sini satın aldı. Şirketin bundan sonraki öyküsü, kuruluşundan bölünmesine kadar hikâyenin ikinci bölümünde anlatılıyor.^[2][5]

1880'de ABD rafineri kapasitesinin yaklaşık %90'ı onun şirketinin elindeydi.

Kişisel olarak gösterişsizdi. 1884'te New York'ta bir ev aldı, ertesi yıl tröstün merkezi Broadway 26'ya taşındı. Üst düzey yöneticiler her gün en üst kattaki özel salonda birlikte yemek yerdi. Rockefeller uzun görüşmelerde kanepeye uzanır, tartışmaya oradan katılırdı. Hesap titizliğini de bırakmadı: Cleveland'daki evinde altı hafta kalan bir konuğuna 600 dolarlık fatura çıkardığı anlatılır.^[2]

Ağır çalışmanın bedelini sağlığıyla ödedi. 1890'ların yoğun yıllarında alopesiye yakalandı, saçları ve kaşları döküldü ve bir daha çıkmadı. Sonraki fotoğraflarındaki saçsız yüz bu hastalıktan kalmadır. 1896'da, 57 yaşındayken günlük yönetimden çekildi, kâğıt üstünde başkanlığı 1911'e kadar sürdü.^[1][2]

1891-1913Parayı Dağıtmak

Zenginleştikçe bağış istekleri de arttı, öyle ki tek tek cevap vermek imkânsız hâle geldi. 1891'de bu işi Baptist din adamı Frederick T. Gates'e bıraktı. Gates, parayı isteklilere dağıtmak yerine kalıcı kurumlara yöneltti. Rockefeller yeni kurulan Chicago Üniversitesi'nin ilk 1 milyon dolarının 600.000 dolarını verdi, kalanının 90 gün içinde toplanması şartıyla. Üniversiteye toplam katkısı sonunda 35 milyon dolara ulaştı.^[1]

1901'de New York'ta Rockefeller Tıbbi Araştırma Enstitüsü'nü, 1902'de eğitim için General Education Board'u kurdu. 1909 ile 1915 arasında çalışan Rockefeller Sanitary Commission, ABD'nin güneyindeki 11 eyalette kancalı kurtla uğraştı. 1913'te kurulan Rockefeller Vakfı sonraki yıllarda 52 ülkede çalıştı. Rockefeller Arşiv Merkezi hayatı boyunca verdiği toplamı 540 milyon dolar olarak gösteriyor.^[1]

1902-1937Son Yıllar

Kamuoyu bu bağışlarla kolay yumuşamadı. Ida Tarbell'in 1902'de başlayan dizisi adını iyice kötüye çıkardı. Ağustos 1907'de bir federal yargıç Standard Oil of Indiana'ya 29.240.000 dolar ceza verdi. Rockefeller haberi Cleveland'da golf oynarken aldı ve o gün kişisel rekorunu kırdı. 15 Mayıs 1911'de Yüksek Mahkeme şirketin bölünmesine karar verdi. O sırada 983.383 hissenin 244.500'ü onundu ve parçaların değeri kısa sürede çoğunlukla ikiye katlandı. Bölünme onu daha da zengin etti, 1913'te serveti 900 milyon dolar olarak hesaplanıyordu.^[2][4]

Cleveland ile ilişkisi 1913'te bitti. O yıl eşinin hastalığı yüzünden Forest Hill'de 1 Şubat'tan sonraya kadar kalınca yerel yetkililer ona 1,5 milyon dolarlık vergi çıkardı. Ödemedi ve bir daha o eve dönmedi. Laura Spelman 1915'te öldü. Son yıllarını çoğunlukla Florida'nın Ormond Beach kentindeki The Casements adlı evinde geçirdi. Karşılaştığı yetişkinlere on sent, çocuklara beş sent verme alışkanlığıyla tanınıyordu. 23 Mayıs 1937'de orada, 97 yaşında öldü ve Cleveland'daki Lake View Mezarlığı'na gömüldü.^[3][4]

Sık sorulan sorular

John D. Rockefeller kimdir?

John D. Rockefeller (1839-1937), Standard Oil şirketinin kurucusu olan Amerikalı iş insanı ve hayırseverdir.

Rockefeller zenginliğini nasıl kazandı?

Kuyu açmak yerine petrol rafinajına girdi, rakiplerini satın aldı, demiryollarından gizli navlun indirimi aldı ve taşımadan satışa kadar zinciri denetledi.

Rockefeller ne zaman öldü?

23 Mayıs 1937'de, 97 yaşında, Florida'nın Ormond Beach kentinde öldü.

Kaynaklar

1. Rockefeller Archive Center. John D. Rockefeller Sr. biyografisi.
2. Daniel Yergin. The Prize: The Epic Quest for Oil, Money and Power, 2. bölüm, 1991.
3. Encyclopedia of Cleveland History, Case Western Reserve University. Rockefeller, John D.
4. Wikipedia. John D. Rockefeller.
5. Wikipedia. Standard Oil.