Pandemide Denizciler ve Mürettebat Değişimi Krizi
Covid-19 salgını sırasında seyahat kısıtlamaları mürettebat değişimini durdurdu ve yüz binlerce denizci sözleşme süresinin ötesinde gemide kaldı.
Covid-19 salgını sırasında seyahat kısıtlamaları mürettebat değişimini durdurdu ve yüz binlerce denizci sözleşme süresinin ötesinde gemide kaldı. Royal Museums Greenwich'e göre 2020'de yaklaşık 400.000 denizci bu durumdaydı, IMO'nun Ocak 2021 rakamıyla sayı 450.000'e çıkmıştı. Benzer sayıda kişi de onların yerine geçmek için bekliyordu.[1][3] Ticaret durmadığı için gemiler çalışmaya devam etti. Aynı durumun tekrarını önlemek için yazılan kural ise 2025'te kabul edildi ve Aralık 2027'de yürürlüğe girmesi bekleniyor.[9]
Mürettebat Değişimi Düzeni
Salgın öncesinde bu iş sıradan bir rutindi. Ticaret filosundaki denizciler dönemlik sözleşmeyle çalışır, BIMCO ve ICS'nin 2021 hesabına göre 74.000'den fazla gemide 1,89 milyon kişi görev yapıyordu.[4] Süre dolunca denizci gemiden bir limanda iner, yerine gelen kişi uçakla oraya ulaşır. Denizcilik Çalışma Sözleşmesi (MLC 2006) gemide kesintisiz çalışma süresini sınırlar. Hükümetlerin 2020 bildirisi bu sınırı 12 ayın altı olarak ifade ediyor, ILO uzmanlar komitesi varsayılan üst sınırdan 11 ay diye söz ediyor.[5][8]
Bu düzenin dört ayağı vardır: karaya çıkış izni, vize, havalimanına geçiş ve uçuş. Mart 2020'den itibaren ülkeler sınırlarını kapattı, uçuşlar azaldı, limanlar yabancı denizciyi karaya bırakmadı. Gemiler yükünü almaya ve boşaltmaya devam etti, ama gemide çalışanlar rıhtıma inemedi. Temmuz 2020'ye gelindiğinde normal mürettebat değişimlerinin yalnız yüzde 25'i yapılabilmişti.[5]
2020 Boyunca Yapılan Çağrılar
İlk tepki BM kuruluşlarından geldi. IMO Genel Sekreteri Kitack Lim üye devletlere denizcileri kilit işçi saymaları için yazdı. ICAO, IMO ve ILO başkanları 27 Mayıs 2020'de ortak açıklamayla Haziran ortasından itibaren ayda yaklaşık 150.000 denizcinin değişim için uluslararası uçuşa ihtiyaç duyacağını bildirdi.[6] IMO aynı dönemde güvenli değişim için protokol çerçevesi yayımladı. Sendika ITF ile işveren tarafı JNG ise hükümetlere uygulama için 15 Mayıs'tan itibaren 30 gün süre tanınmasını istedi.[7]
Bu süre sonuç vermedi. Birleşik Krallık 9 Temmuz 2020'de sanal bir zirve düzenledi. Danimarka, Almanya, Yunanistan, Endonezya, Hollanda, Norveç, Filipinler, Singapur, ABD ve BAE'nin de aralarında bulunduğu 15 hükümet ortak bildiri imzaladı. Bildiriye göre en az 200.000 denizcinin acil dönüşü, benzer sayıda kişinin de gemiye katılması gerekiyordu. İmzacılar denizcileri kilit işçi saymayı teşvik edecek, kimlik ve yeterlik belgelerini bu statünün kanıtı olarak kabul etmeyi değerlendirecek ve vize şartlarını gözden geçirecekti.[5]
Bildirideki sözler bağlayıcı değildi. Sorunu büyüten bir başka etken ticari sözleşmelerdi. Bazı kiracılar navlun sözleşmelerine mürettebat değişimini yasaklayan maddeler koyuyordu. IMO bu tür maddelere karşı ayrıca genelge yayımladı.[7] ITF ve ICS, Ekim 2020'de ILO'ya başvurdu ve onaylayan devletlerin MLC'nin temel hükümlerine uymadığını bildirdi. ILO uzmanlar komitesi 10 Aralık 2020'de bu konuda genel bir görüş yayımladı.[8]
BM Genel Kurulu 1 Aralık 2020'de A/RES/75/17 sayılı kararı oylamasız kabul etti. Karar üye devletleri denizcileri kilit işçi saymaya, dönüşlerine izin vermeye ve tıbbi bakıma erişimlerini sağlamaya çağırıyordu, ama bağlayıcı değildi.[2] IMO'nun 14 Aralık 2020 tarihli listesinde denizcileri kilit işçi sayan 45 üye ve bir ortak üye, Hong Kong, bulunuyordu.[2] Bu, üyelerin yaklaşık üçte biriydi.
Kömür Gemileri
Salgının etkisine siyasi bir kavga eklenince tablo daha da ağırlaştı. Avustralya'nın Huawei'yi 5G şebekesinden dışlamasının ardından ilişkiler bozulmuş, Çin Avustralya şarabına, etine ve kömürüne ticari engeller koymuştu.[1] Hint şirketi Great Eastern Shipping'in dökme yük gemisi Jag Anand, 23 Hintli mürettebatıyla Haziran 2020 ortasında Avustralya kömürü taşıyarak Çin'in Jingtang limanı önüne geldi. Gemi limana giremiyordu. Yükü Çinli alıcılara satılmış olduğu için de başka yere gidemiyordu.[1]
Yakındaki Caofeidian demir sahasında ise MSC'nin işlettiği Anastasia 20 Eylül'den itibaren aynı kömür yüküyle bekliyordu. Hint denizci sendikası NUSI'nin genel sekreteri Abdulgani Serang, bazı denizcilerin 18 ila 20 aydır gemide olduğunu söyledi ve onların yüzen bir hapishanede tutulduğunu savundu. Anastasia'nın seyir zabiti Gaurav Singh, Times of India'ya mürettebatın aklını yitirmeye başladığını anlattı ve bir arkadaşının intihara kalkıştığını söyledi.[1] Ekim 2020'den itibaren 8 milyon ton Avustralya kömürü taşıyan 50'den fazla gemi Çin'de boşaltma yapamıyordu.[10]
Hindistan hükümeti ve armatörün girişimleriyle Jag Anand Ocak 2021'de Çin sularından ayrılma izni aldı. Gemi 18 Ocak'ta Japonya'ya vardı, ilk grup ertesi gece Hindistan'a uçtu. Bütün mürettebatın 36 saat içinde evde olması bekleniyordu.[1][10] Anastasia'nın süreci daha uzun sürdü. MSC, Hong Kong, Japonya, Güney Kore ve Filipinler'de değişim talep ettiğini, taleplerin reddedildiğini ya da gerçekleşmediğini açıkladı. Şirket 4 Şubat 2021'de kaptana Japonya'ya gitmesini söyledi, 18 denizci 10 Şubat'ta oraya ulaştı.[11]
Neptün Bildirgesi
IMO, Ocak 2021'de sözleşmesi bitmiş denizci sayısını yaklaşık 450.000 olarak veriyor, Mart 2020'den beri ancak 150.000 kadar değişim yapılabildiğini ekliyordu.[1] Sektör bu tabloyu kendi eliyle düzeltmeye çalıştı. Global Maritime Forum'un öncülüğünde Ocak 2021'de Neptün Bildirgesi yayımlandı ve imzacıların sayısı Mart'ta 700'ü geçti. Aralarında A.P. Moller-Maersk, ITF ve ICS de vardı. Bildirge dört şey istiyordu: denizcilere kilit işçi statüsü ve aşıda öncelik, güvenli değişim için sağlık protokolleri, armatör ile kiracı arasında iş birliği ve denizci merkezleri arasında hava bağlantısı.[3]
Bildirgenin en somut ürünü, Mayıs 2021'de başlayan Mürettebat Değişimi Göstergesi oldu. Gösterge toplam 90.000 kadar denizci çalıştıran on büyük gemi işletmecisinin verisini topluyordu. Bu şirketler değişim için daha iyi imkânlara sahip olduğu için gösterge bütün filoya genellenemiyordu. Nisan 2021 ortasında sözleşmesi bitmiş halde gemide kalanların oranı yüzde 5,8 idi.[12]
Delta ve Aşı
Oran o yaz yükseldi. Delta varyantı denizci veren ülkelerden gelen yolları yeniden zorlaştırdı. Gösterge Temmuz 2021'de yaklaşık yüzde 9'u gösterdi.[12] Virüs gemilere de ulaşıyordu. Genel yük gemisi BBC California 8 Haziran'da Mısır'dan ayrılıp Endonezya'da üç limana uğradıktan sonra 19 Temmuz 2021'de Avustralya'nın Fremantle limanına yanaştı. 14 kişilik mürettebatın yarısı daha yoldayken hastalanmıştı, on kişinin testi pozitif çıktı ve 25 Temmuz'da hepsinin Delta olduğu doğrulandı.[13]
Aşılama yavaş ilerledi. Aralık 2021'de göstergeye göre denizcilerin yalnız yüzde 49,5'i aşılıydı. Aynı raporda sözleşmesi aşılmış olanların oranı yüzde 4,7'ye gerilemişti.[14] Aralık sonunda oran yüzde 3,7'ye indi, Ocak 2022 ortasında yeniden yüzde 4,2'ye çıktı.[12] Gösterge Temmuz 2022'de üç aylık yayına geçti. Dünya Sağlık Örgütü küresel acil durumu 5 Mayıs 2023'te kaldırdı.[12][15]
Salgın boyunca gıda, yakıt ve tıbbi malzeme bu gemilerle taşındı. Hükümetlerin 2020 bildirisi küresel ticaretin yüzde 80'inden fazlasının denizden yapıldığını yazıyordu.[5] Deniz taşımacılığı ve onun bir parçası olan yakıt ikmali sürerken gemideki insanlar karaya çıkamıyordu.
ILO'nun Tespiti ve Yeni Kural
Kriz sonrasında yapılan değerlendirme, zararın boyunu gösteriyor. ITF ve ICS, 4 Ekim 2021'de ILO'ya bütün onaylayan devletlerin MLC'nin bazı hükümlerine bir ölçüde uymadığını bildirdi. ILO uzmanlar komitesinin 2022 raporu, acil durumlarda bile denizcilere kıyıda tıbbi bakımın reddedildiği, hasta denizcilerin karaya çıkarılmadığı ve gemide ölen denizcilerin cenazelerinin indirilmesine izin verilmediği olayları kaydetti. Komite, bazı devletlerin mücbir sebebi genel gerekçe olarak kullandığını ve bunun geçerli sayılamayacağını yazdı.[8]
Kural değişikliği salgından beş yıl sonra geldi. Uluslararası Çalışma Konferansı 6 Haziran 2025'te MLC değişikliklerini kabul etti. Yeni metin denizcileri kilit işçi olarak tanıyor ve üye devletlerden dönüş, karaya çıkış ve tıbbi bakım için seyahatlerini kolaylaştırmasını istiyor. Karaya çıkış için vize ya da özel izin şartı kaldırılıyor, liman makamları izni reddederse gerekçesini yazılı vermek zorunda kalıyor. Değişikliklerin Aralık 2027 sonunda yürürlüğe girmesi bekleniyor.[9]
Sık sorulan sorular
Pandemide denizcilere ne oldu?
Covid-19 salgını sırasında seyahat kısıtlamaları mürettebat değişimini durdurdu ve yüz binlerce denizci sözleşme süresinin ötesinde gemide kaldı.
Mürettebat değişimi krizinde kaç denizci mahsur kaldı?
2020'de yaklaşık 400.000, Ocak 2021'de IMO'ya göre yaklaşık 450.000 denizci sözleşmesi bittiği halde gemideydi. Yaklaşık aynı sayıda kişi de onların yerine geçmek için bekliyordu.
Denizciler kilit işçi sayılıyor mu?
Aralık 2020'de 46 üye ve ortak üye bunu bildirmişti. 6 Haziran 2025'te kabul edilen MLC değişikliği bu statüyü sözleşmeye yazıyor ve Aralık 2027'de yürürlüğe girmesi bekleniyor.
Kaynaklar
- Al Jazeera (DPA). Indian Sailors Stranded for Months on Chinese Coast Reach Japan, 19 Ocak 2021.
- IMO. UN General Assembly Resolution on Seafarers, Aralık 2020; BM A/RES/75/17; IMO Genelgesi 4204/Add.35, 14 Aralık 2020.
- Royal Museums Greenwich. What Is the Neptune Declaration.
- BIMCO ve ICS. Seafarer Workforce Report, 2021 (basın açıklaması).
- Birleşik Krallık Hükümeti. Joint Statement of the International Maritime Virtual Summit on Crew Changes, 9 Temmuz 2020.
- gCaptain. UN Agencies Make Urgent Plea for Crew Changes, 27 Mayıs 2020.
- IMO Genelgesi 4204/Add.14/Rev.1, 5 Ekim 2020; Genelge 4204/Add.36 (no crew change maddeleri); ITF ve JNG ortak açıklaması, 2020.
- ILO. COVID-19 and Maritime Labour Issues, Uzmanlar Komitesi 2022 raporundan alıntı, Şubat 2022; ILO uzmanlar komitesi genel görüşü, 10 Aralık 2020.
- West of England P&I Club. Amendments to the Maritime Labour Convention Adopted, Haziran 2025.
- India Shipping News. Indian Crew Members From China Reaches Japan, 19 Ocak 2021.
- MarineLink. Anastasia Crew Debarks in Japan After Six Months Stuck off China, Şubat 2021.
- Global Maritime Forum. Neptune Declaration Crew Change Indicator, Mayıs 2021 ve sonrası; MarineLink. UN Bodies Call for More Action to End Crew Change Crisis, 28 Şubat 2022.
- Western Australia Department of Health. COVID-19 Updates, Temmuz 2021; The New Daily ve SBS, Temmuz 2021.
- gCaptain. Crew Change Crisis Showing Signs of Improvement, 1 Aralık 2021.
- Dünya Sağlık Örgütü kararı üzerine AABB ve Medical News Today haberleri, 5 Mayıs 2023.
