Atlantik'i Geçen İlk Buharlı Gemiler
Atlantik'i buhar desteğiyle ilk geçen gemi 1819'da Savannah oldu, yalnız buharla düzenli geçişlerin yolunu ise 1838'de Sirius ve Great Western açtı.
Atlantik'i buhar desteğiyle ilk geçen gemi 1819'da Savannah oldu, yalnız buharla düzenli geçişlerin yolunu ise 1838'de Sirius ve Great Western açtı. Savannah 29 gün 11 saatlik seferinin yalnız 80 saatinde makine çalıştırmıştı.[3] On dokuz yıl sonra, Nisan 1838'de, Sirius ve Great Western bir gün arayla New York'a girdi. Aradaki farkı yaratan şey kömür hesabıydı.[1][2]
Moses Rogers ve Savannah Şirketi
Hikâye New London'lu bir kaptanla başlar. Moses Rogers, Ocak 1779'da Connecticut'ta doğdu ve 1809'dan 1817'ye kadar New York çevresinde buharlı teknelere kaptanlık yaptı, bunların bir kısmı Robert Fulton'ındı. 1809'da Phoenix'in New York'tan Delaware'e yaptığı seferde kaptandı. Amerikan sularında okyanusta yapılan ilk buharlı yolculuk bu sayılır.[5]
1812 Savaşı'ndan sonra Georgia'nın Savannah kentindeki işadamları denizden geçen bir buharlı hat kurmak istedi. Başlarında William Scarbrough vardı. Savannah Steam Ship Company'yi kurup işi Rogers'a verdiler.[3][5] Rogers 1818'de New York'ta, Fickett & Crockett tersanesinde yelkenli paket gemisi olarak yapılmakta olan bir tekneyi kızaktayken satın aldı. Tekne 22 Ağustos 1818'de suya indi. Üstüne 90 beygirlik bir makine ve katlanıp güverteye alınabilen yan çarklar eklendi. Silindiri Allaire Iron Works, kalan parçaları New Jersey'deki Speedwell Ironworks yaptı, bakır kazanı Daniel Dod sağladı.[3]
Mürettebat bulmak zor oldu. New York'ta gemiye buhar tabutu deniyordu ve tayfa yanaşmıyordu, bu yüzden denizciler Connecticut'ta New London'dan toplandı.[3] Scarbrough, Başkan James Monroe'yu da davet etti. Monroe 11 Mayıs 1819'da gemiye binip Tybee Feneri'ne kadar gitti ve makineleri beğendi. Bilet alan ise çıkmadı.[3]
1819 Seferi
Gemi 22 Mayıs 1819'da Savannah limanından ayrıldı, 24 Mayıs sabahı saat 5'te Tybee açığından açık denize çıktı. 75 ton kömür ve 25 kord odunla yolcusuz gidiyordu. Bu yakıt bütün yola yetmezdi, bu yüzden Rogers makineyi ancak gerektiğinde çalıştırdı ve toplamda seferin yaklaşık %11'inde kullandı.[3] 19 Haziran'da İrlanda açığında İngiliz kotrası Kite, dumanı görüp yanan bir yelkenli sandı ve saatlerce kovaladı. Uyarı atışından sonra Rogers durdu, İngiliz denizciler güverteye çıkıp baktı.[3] Ertesi gün gemi Liverpool'a vardı.
Amaç gemiyi bir devlete satmaktı, bu yüzden Avrupa'da dolaştı. Danimarka'nın Elsinore limanında beş gün karantinada bekledi, 22 Ağustos'ta Stockholm'e vardı ve Baltık'a giren ilk buharlı gemi oldu. İsveç hükümeti teklif verdi, Rogers fiyatı az buldu. 13 Eylül'de St. Petersburg'daydı, Rus teklifini de aynı sebeple reddetti. Gemi 10 Ekim'de Kronstadt'tan ayrıldı ve 30 Kasım'da, kalkışından altı ay sekiz gün sonra Savannah'a döndü.[3]
Scarbrough ve ortakları Ocak 1820'deki büyük Savannah yangınında ağır zarara uğradı ve gemiyi satmak zorunda kaldı. Makinesi söküldü ve 1.600 dolara Allaire'e geri satıldı. Gemi New York ile Savannah arasında yelkenli olarak çalıştı ve 5 Kasım 1821'de Long Island kıyısında karaya oturup parçalandı. Moses Rogers de aynı ay, 15 Kasım 1821'de Güney Carolina'da tifodan öldü.[3][5] ABD Posta İdaresi 22 Mayıs 1944'te geminin anısına 3 sentlik pul bastı. Ekim 2022'de Fire Island'a vuran ahşap parçanın da bu gemiye ait olabileceği düşünülüyor.[3]
Curaçao ve Royal William
Savannah'ın ardından başka denemeler geldi, ama hepsi yelkene de dayanıyordu ya da düzenli hatta dönüşmedi. Hollanda hükümeti, 1825'te Dover'da Calpe adıyla yapılan bir buharlıyı 1826'da satın aldı ve Curaçao adıyla donanmaya kattı. Gemi 26 Nisan 1827'de Hellevoetsluis'ten çıktı, 24 Mayıs'ta Paramaribo'ya vardı. Bir kaynağa göre 27 günlük yolun 11 gününde buhar kullandı.[8]
Kanadalı Royal William bir adım daha ileri gitti. Quebec'te yapılan gemi 18 Ağustos 1833'te Nova Scotia'nın Pictou limanından yedi yolcuyla çıktı ve 25 günde Thames'e vardı. Kazanları temizlemek için bir gün durmuş, yolun neredeyse tamamını buharla yapmıştı. Ortaklarından biri Halifax'lı tüccar Samuel Cunard'dı.[7] Sahipleri gemiyi İngiltere'de sattı, yani bu sefer de düzenli hat başlatmadı.[7]
Yarış Nasıl Başladı
Düzenli hat fikrini ilk savunanlardan biri Amerikalı avukat Junius Smith'ti. 1832'de bir yelkenli paket gemisiyle okyanusu 54 günde geçti, ardından Londra ile New York arasında buharlı hat planı yayımladı. Planı British and American Steam Navigation Company'yi doğurdu.[6]
Bristol'da ise başka bir grup aynı işe hazırlanıyordu. Isambard Kingdom Brunel, Great Western Railway'in mühendisiydi. 1836'da dostu Thomas Guppy ve Bristollu yatırımcılarla Great Western Steamship Company'yi kurdu. Asıl sorun kömürdü, çünkü okyanusu aşacak kadar kömür taşıyan gemiye yük için yer kalmıyordu. Eleştirmenler önerilen gemiyi fazla büyük buluyordu. Brunel'in hesabı tam tersini söylüyordu. Taşıma kapasitesi boyutun küpüyle artıyor, direnç ise karesiyle artıyordu. Büyük gemi orantılı olarak daha az kömür yakacaktı.[1]
Gemi Patterson & Mercer'ın Bristol'daki tersanesinde 26 Haziran 1836'da kızağa kondu, 19 Temmuz 1837'de suya indi. İndirme sırasında bir tersane işçisi öldü. 71,6 metre boyunda, 1.700 groston, meşe gövdeli ve yandan çarklı bir gemiydi. Maudslay, Sons and Field'ın yaptığı makine 750 beygir veriyordu. 60 kişilik mürettebatı vardı, 128 birinci sınıf yolcu ve 20 hizmetli alabiliyordu. Komutanı Teğmen James Hosken'di.[1]
Sirius Kiralanıyor
British and American'ın kendi gemisi British Queen yetişmiyordu. Makinesini yapacak firma batmıştı ve bu şirkete 18 ay kaybettirdi. Great Western'ın önüne geçmek için Macgregor Laird'in önerisiyle iki sefer için bir gemi kiraladılar.[6] Bu gemi, Cork'lu St. George Steam Packet şirketinin Sirius'uydu. 1836'da Leith'te Robert Menzies & Sons'ın yaptığı 703 tonluk gemi Cork ile Londra arasında çalışıyordu. 500 beygirlik makinesi ve 36 kişilik mürettebatı vardı, en fazla 450 ton kömür alabiliyordu. Azami menzili 6,7 knot hızla 2.897 mildi, bu da Cork ile New York arasındaki mesafeye çok yakındı. Komutayı Waterford'lu eski Kraliyet Donanması teğmeni Richard Roberts aldı.[2][4]
31 Mart 1838'de Great Western Thames'ten Bristol'a inerken makine dairesinde yangın çıktı. Brunel yangına bakmaya inerken yaklaşık altı metre düştü, yaralandı ve Canvey Adası'nda karaya çıkarıldı. Haberi duyan elliden fazla yolcu biletini iptal etti.[1] Sirius 4 Nisan'da Cork'tan 45 yolcu ve fazla kömürle ayrıldı. Yolcu kapasitesi 40 kişiydi. Great Western 8 Nisan'da Avonmouth'tan yedi yolcuyla çıktı.[1][2]
New York'a Varış ve Kömür Efsanesi
Sirius 22 Nisan 1838'de, 18 gün 4 saat 22 dakika sonra, 8,03 knot ortalamayla New York'a girdi. Gazeteler kısa sürede kömür bitince tayfanın kamara mobilyasını, yedek serenleri ve bir direği kazana attığını yazdı. Jules Verne'in Seksen Günde Devrialem'deki sahnesine de bu hikâyenin ilham verdiği söylenir. Kayıtlara göre gemi dört varil reçine yaktı ve limana 15 ton kömürle girdi.[2] Sirius'un kondenseri, kazana tatlı su verip deniz suyu tuzuyla uğraşmayı azaltan erken bir düzendi, ama kömür tüketimi de yüksekti.[2]
Great Western ertesi gün New York'a girdi, 8,66 knot ortalamayla rekoru aldı ve dört gün geç çıktığı rakibini neredeyse yakalamıştı. Ambarında 200 ton kömür kalmıştı.[1][2] Sirius'un elinde kalan kömürle Great Western'ınki arasındaki fark, Brunel'in hesabının doğrulanmasıydı. Küçük gemi sınırda varmıştı, büyük gemi ise aynı seferi tekrar edebilirdi.
Düzenli Hat ve Sonrası
1838 ile 1840 arasında Great Western batıya ortalama 16 günde, doğuya 13 gün 9 saatte gitti. Bir yelkenli paket gemisi ise batıya 40 güne kadar uzayan sürelerde gidiyordu.[1][2] Şirket 1843'te Avonmouth'u bıraktı, Liverpool'dan çalıştı. Eylül 1846'da daha büyük gemileri Great Britain karaya oturunca sefer durdu ve şirket kapandı. Great Western 24 Nisan 1847'de Royal Mail'e satıldı, Karayipler ve Güney Amerika hatlarında çalıştı, Kırım Savaşı'nda asker taşıdı ve 1856'da Thames'te Millbank'te söküldü.[1]
British Queen sonunda 1839'da hizmete girdi, Roberts'a da 2.350 tonluk President verildi. President Mart 1841'de New York'tan çıktıktan bir gün sonra fırtınada görüldü ve bir daha görülmedi. Gemidekilerin hepsi kayboldu, ölenler arasında Roberts ile Tyrone Power adlı ünlü oyuncu da vardı. Şirket de bununla bitti.[4][6]
Sirius ise sahiplerine döndü ve kısa hatlarda çalıştı. 1839'da sahipleri Atlantik posta işi için teklif verdi, Amirallik reddetti ve sözleşme Samuel Cunard'a gitti.[2] Sirius 1840 sonundan itibaren iki yıldan fazla Hull'daki havuzda yeni kazanlarını bekledi. 16 Ocak 1847'de Glasgow Dublin Cork seferinde sisli havada Ballycotton yakınında kayalara çarptı, su alarak Smith's Rocks üzerinde parçalandı ve 20 kişi öldü. Kaza 1851'de Ballycotton fenerinin yakılmasına yol açtı.[2]
Bir geminin yola ne kadar yakıtla çıkacağı ve bunun için ne kadar yük kapasitesinden vazgeçeceği hesabı bugün gemi yakıtı türleri ve ikmal limanı planı üzerinden yapılıyor.
Sık sorulan sorular
Atlantik'i geçen ilk buharlı gemi hangisidir?
Atlantik'i buhar desteğiyle ilk geçen gemi 1819'da Savannah oldu, yalnız buharla düzenli geçişlerin yolunu ise 1838'de Sirius ve Great Western açtı.
Sirius neden kamara mobilyasını yaktı denir?
Dönemin gazeteleri kömür bittiği için mobilya ve direk yakıldığını yazdı. Kayıtlara göre gemi dört varil reçine yaktı ve New York'a 15 ton kömürle girdi.
Great Western neden önemlidir?
Brunel'in büyük gemi hesabını doğruladı. New York'a 200 ton kömürle vardı ve düzenli buharlı seferin mümkün olduğunu gösterdi.
Kaynaklar
- Wikipedia. SS Great Western.
- Wikipedia. SS Sirius (1837).
- Wikipedia. SS Savannah.
- Wikipedia. Richard Roberts (Sea Captain).
- Wikipedia. Moses Rogers.
- Wikipedia. British and American Steam Navigation Company.
- Wikipedia. SS Royal William.
- Warship Research. Dutch Paddle Steamship Zr.Ms. Curaçao; Royal Museums Greenwich. Z.M. Stoomschip Curaçao, koleksiyon kaydı.
