IMO 2020 Kükürt Sınırı ve Uygulaması
Gemi yakıtında küresel kükürt sınırını %0,50'ye indiren kuralın hukuki dayanağı, bölgelere göre uygulaması, denetimi ve iklim üzerindeki etkisi.
IMO 2020, gemi yakıtındaki kükürt oranının küresel üst sınırını 1 Ocak 2020'de kütlece %3,50'den %0,50'ye indiren düzenlemedir. Kural, MARPOL Sözleşmesi Ek VI'nın 14. kuralında yer alır ve uluslararası ya da ulusal sefer ayrımı yapmadan bütün gemilere uygulanır. Emisyon kontrol bölgelerinde (ECA) daha sıkı olan %0,10 sınırı geçerlidir. Sınıra uymak için gemi uyumlu yakıt kullanır ya da onaylı bir eşdeğer yöntem, çoğunlukla scrubber, uygular.
Hukuki Dayanak ve Sınırların Tarihçesi
Gemilerden kaynaklanan hava kirliliğini MARPOL Ek VI düzenler. Ek, 1997'de kabul edilmiş ve 19 Mayıs 2005'te yürürlüğe girmiştir. Bugünkü kademeli takvim, 2008 revizyonuyla oluşturulmuştur. Küresel %0,50 sınırının başlangıcı bu revizyonda 2020 ya da 2025 olarak bırakılmış, karar yakıt bulunabilirliği incelemesine bağlanmıştır. IMO Deniz Çevresini Koruma Komitesi (MEPC), Ekim 2016'daki 70. oturumunda MEPC.280(70) kararıyla 1 Ocak 2020 tarihini kesinleştirmiştir.[1][2]
| Tarih | Küresel sınır (kütlece) | ECA sınırı (kütlece) |
|---|---|---|
| 1 Temmuz 2010 öncesi | %4,50 | %1,50 |
| 1 Temmuz 2010 | %4,50 | %1,00 |
| 1 Ocak 2012 | %3,50 | %1,00 |
| 1 Ocak 2015 | %3,50 | %0,10 |
| 1 Ocak 2020 | %0,50 | %0,10 |
Kaynak: IMO, MARPOL Ek VI Kural 14.[2]
Kükürt Sınırının Gerekçesi
Ham petrol doğal olarak kükürt içerir ve bu kükürdün önemli bölümü rafineride kalıntı yakıtta toplanır. Yakıt yandığında kükürt, kükürt oksitlere (SOx) dönüşür. SOx solunum yollarına zarar verir, atmosferde ince partikül oluşumuna katkıda bulunur ve asit yağışlarının nedenlerinden biridir. Gemi trafiğinin yoğun olduğu kıyı bölgeleri ve liman kentleri bu etkiden doğrudan etkilenir.
IMO, yeni sınırın gemi kaynaklı SOx salımını yaklaşık %77, yani yılda 8,5 milyon ton azaltacağını öngörmüştür. Finlandiya'nın 2016'da MEPC'ye sunduğu çalışma ise sınır düşürülmediği takdirde 2020 ile 2025 arasında dünyada 570.000'den fazla ek erken ölüm yaşanacağını hesaplamıştır.[1] Nature Communications'ta yayımlanan Sofiev ve arkadaşlarının çalışması, düşük kükürtlü yakıtların gemi kaynaklı erken ölümleri %34, çocukluk astımı vakalarını %54 azaltacağını tahmin eder. Aynı çalışma, bu yakıtlarla bile gemilerin yılda yaklaşık 250.000 ölüme ve 6,4 milyon çocukluk astımı vakasına katkıda bulunmaya devam edeceğini belirtir.[3]
Bölgelere Göre Geçerli Sınırlar
Küresel sınır, ECA dışındaki bütün denizlerde geçerlidir. ECA ilan edilen bölgelerde ise sınır %0,10'dur. Son yıllarda bu bölgeler belirgin biçimde genişlemiştir.
| Bölge | Kükürt sınırı | Sınırın başlangıcı |
|---|---|---|
| ECA dışındaki bütün denizler | %0,50 | 1 Ocak 2020 |
| Baltık Denizi, Kuzey Denizi | %0,10 | 1 Ocak 2015 |
| Kuzey Amerika, ABD Karayipleri | %0,10 | 1 Ocak 2015 |
| Akdeniz | %0,10 | 1 Mayıs 2025 |
| Kanada Arktik suları, Norveç Denizi | %0,10 | 1 Mart 2027 |
| Kuzeydoğu Atlantik | %0,10 | 1 Eylül 2028 |
Kaynak: IMO; MEPC.361(79); MEPC 82 ve MEPC 84 kararları.[1][4][5]
Bu kuralların yanında ulusal ve bölgesel düzenlemeler de uygulanır. AB'nin 2016/802 sayılı Direktifi, Birlik limanlarında bağlı ya da demirli gemilere %0,10 sınırı getirir. Tarifeye göre iki saatten kısa kalan gemiler ile makinelerini kapatıp karadan elektrik alan gemiler bu kuralın dışındadır.[6]
Akdeniz ECA'sının sınırı Çanakkale Boğazı'nda biter, bu nedenle Marmara Denizi ve İstanbul Boğazı küresel %0,50 sınırına tabidir.[4] Türkiye'nin ulusal kuralı ise ayrıca uygulanır. Bazı Akaryakıt Türlerindeki Kükürt Oranının Azaltılmasına İlişkin Yönetmelik'in 7. maddesi, rıhtımdaki gemilerde kükürdü %0,1'i aşan yakıtı yasaklar.[7] Denizcilik Genel Müdürlüğü'nün 31 Ocak 2020 tarihli yazısı bu sınırı iç sularda ve liman başkanlıklarının idari sahalarında iki saatten uzun bağlı ya da demirli gemilere de uygular.[8]
Sınıra Uyum Yöntemleri
Gemilerin çoğu sınırı uyumlu yakıtla karşılar. ECA dışında VLSFO, ECA içinde MGO ya da ULSFO kullanılır. Bu seçeneklerin farkları Gemi Yakıtı Türleri ve Özellikleri Rehberi'nde karşılaştırılmıştır.
İkinci yöntem, MARPOL Ek VI'nın 4. kuralının izin verdiği eşdeğer çözümlerdir. Bunların başında kükürdü egzoz gazından arındıran scrubber gelir. Bayrak devletinin onayladığı bu sistemle gemi HSFO kullanmayı sürdürebilir. Ancak yıkama suyu tahliyesine ilişkin yerel kısıtlamalar bulunur. Türkiye Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Nisan 2021'de karasularında scrubber yıkama suyu tahliyesini yasaklamıştır. Bu nedenle açık çevrim sistem kullanan gemi Türk sularında uyumlu yakıta geçer.[9]
Üçüncü yol, yapısı gereği çok az kükürt içeren yakıtlardır. LNG tahrikli gemiler, LPG ve metanol bu gruptadır.
Yakıt Değişimi ve Kayıt Yükümlülüğü
ECA'ya farklı bir yakıtla gelen gemi, bölgeye girmeden önce değişimi tamamlamış olmalıdır. Kural 14, bunun için yazılı bir prosedür ister. Değişimin ardından tanklardaki uyumlu yakıt miktarı ile işlemin tarihi, saati ve gemi konumu kayda geçirilir.[2] Değişimin başlama zamanını, yakıt hattının temizlenmesi için gereken süre belirler. Geç başlanan bir değişim, gemi bölge sınırını geçtiğinde hattın hâlâ yüksek kükürtlü yakıt içermesine yol açabilir.
Yakıt Taşıma Yasağı
MEPC.305(73) kararıyla kabul edilen ve 1 Mart 2020'de yürürlüğe giren değişikliğe göre, gemide kullanılan ya da kullanılmak üzere taşınan yakıtın kükürdü %0,50'yi geçemez. Bu kural, sınırın denetimini kolaylaştırmak için getirilmiştir, çünkü gemi tankında uygunsuz yakıt bulunması artık tek başına ihlaldir. Scrubber bulunan gemiler ile yük olarak yakıt taşıyan gemiler bu yasağın dışındadır.[1]
Numune Türleri ve Doğrulama
Kükürt uyumu, üç ayrı numune türü üzerinden doğrulanır. MARPOL teslim numunesi ikmal sırasında alınır. Kullanımdaki numune yakıt hattından, gemideki numune ise tanktan alınır. Tolerans yalnız son iki numune türü için tanınmıştır, çünkü MEPC.324(75) değişiklikleriyle test yönteminin hassasiyeti bu aşamada hesaba katılmıştır.[10]
| Numune türü | Yasal sınır | Uyumlu sayılan en yüksek değer |
|---|---|---|
| MARPOL teslim numunesi | %0,50 | %0,50 |
| Kullanımdaki ya da gemideki numune | %0,50 | %0,53 |
| MARPOL teslim numunesi, ECA | %0,10 | %0,10 |
| Kullanımdaki ya da gemideki numune, ECA | %0,10 | %0,11 |
Kaynak: MARPOL Ek VI Ek 6 uygulamasının Steamship Mutual özeti.[10]
Aynı değişiklik, gemilere kullanımdaki yakıt için numune noktası bulundurma zorunluluğu da getirmiştir. Omurgası 1 Nisan 2022'de ya da sonrasında kızağa konan gemilerde bu nokta teslimde bulunur. Mevcut gemilerde ise 1 Nisan 2023'ten sonraki ilk IAPP yenileme sörveyine kadar kurulur.[10]
Yakıt Bulunamaması ve FONAR
Gemi bütün çabasına karşın uyumlu yakıt bulamazsa yakıt bulunamama raporu (FONAR) düzenler. Raporun şablonu MEPC.320(74) kılavuzunun ekindedir. IMO bu konuda açıktır: FONAR muafiyet anlamına gelmez. Kural 18'e göre raporu varış limanının bağlı olduğu taraf devlet inceler ve gerekli işlemi yapar.[1] Gemiden, yakıt alma girişimlerini ve rota planını belgelemesi beklenir.
Denetim ve Yaptırım
IMO ceza belirlemez. Uygulama ve yaptırım, MARPOL'e taraf bayrak ve liman devletlerinin sorumluluğundadır. Liman devleti denetimi önce belgelerle başlar: bunker teslim belgesi (BDN), kayıt defterleri, yakıt değişim prosedürü ve Uluslararası Hava Kirliliğini Önleme (IAPP) Sertifikası incelenir. Açık gerekçe bulunursa denetim ayrıntılandırılır ve numune alınır.[10] Uygunsuzluk hâlinde liman devleti MEPC.320(74) kılavuzu çerçevesinde önlem alır.
Yakıt Kalitesine Etkisi
Sınırın en önemli teknik sonucu VLSFO'nun yaygınlaşmasıdır. %0,50 sınırını karşılayan yakıt, farklı rafineri akımlarının harmanıdır. Bu yüzden iki parti arasında yoğunluk, viskozite ve kimyasal yapı farkı görülebilir, karıştırıldıklarında da çökelti oluşabilir. MEPC.320(74) kılavuzu güvenlik etkilerine ayrı bir ek ayırmıştır.[1] Uygulamada yeni parti boş tanka alınır, karıştırma gerekiyorsa önce uyumluluk testi yapılır. ISO 8217'nin 2024 baskısı da bu dönemin deneyimiyle kalıntı yakıtlara alt viskozite sınırı getirmiştir.
Yağlama tarafında da değişiklik olmuştur. Düşük kükürtlü yakıta geçiş, silindir yağlarının baz sayısı seçimini etkilemiştir. Konunun arka planı Baz Yağlar ve API Grupları yazısında yer alır.
İklim Üzerindeki Beklenmeyen Etki
Kükürt sınırının sağlık yararı açıktır, ancak iklim tarafında bir bedeli vardır. Kükürt parçacıkları güneş ışığını yansıtan bulut damlacıklarının oluşumunu artırır. Bu parçacıklar azalınca gemilerin bulutlar üzerindeki soğutucu etkisi de azalır. Sofiev ve arkadaşları, düşük kükürtlü yakıtların gemi aerosollerinin soğutma etkisini yaklaşık %80 azaltacağını öngörmüştür.[3]
Yoshioka ve arkadaşlarının 2024 tarihli model çalışması, sınırın açık okyanuslardaki gemi kükürt salımını yaklaşık %80 azalttığını kabul eder. Çalışmaya göre küresel radyatif zorlama yaklaşık 0,13 W/m² artmıştır ve 2020 ile 2049 arasında ortalama 0,04 °C ek ısınma beklenmektedir. Yazarlar sonuçların tek bir iklim modeline dayandığını ve etkinin gözlemlerde henüz ayrışıp ayrışmadığının belirsiz olduğunu da belirtir.[11]
Sonraki Aşama: Karbon Düzenlemeleri
Kükürt kuralları büyük ölçüde oturmuş, düzenleme gündemi karbona kaymıştır. AB'de FuelEU Maritime ile deniz taşımacılığını kapsayan emisyon ticaret sistemi yürürlüktedir. IMO'nun Net Sıfır Çerçevesi ise Nisan 2025'te onaylanmış, kabul oturumu Ekim 2025'te bir yıl ertelenmiştir. 3 Kasım 2026 itibarıyla kabul edilmemiştir.[12] Bu kuralların gemi işletmesine etkisi Gemilerde Yakıt Yönetimi yazısında anlatılmaktadır.
Bunkerist'in sağladığı uyumlu yakıtlar Fuel Oil ve Gas Oil sayfasında yer alır.
Sık sorulan sorular
IMO 2020 nedir?
Gemi yakıtındaki kükürdün küresel sınırını 1 Ocak 2020'de %3,50'den %0,50'ye indiren MARPOL Ek VI kuralıdır.
IMO 2020 küçük gemileri de kapsar mı?
Evet. Kural 14, gemi büyüklüğü ayrımı yapmaz. IAPP Sertifikası ise yabancı limanlara sefer yapan 400 GT ve üzeri gemiler içindir.
Scrubber bulunan gemi HSFO taşıyabilir mi?
Evet. Taşıma yasağı onaylı scrubber bulunan gemilere uygulanmaz. Yıkama suyu tahliyesinin yasak olduğu yerlerde ise gemi uyumlu yakıta geçer.
FONAR ceza almayı önler mi?
Kesin olarak önlemez. FONAR muafiyet değildir, varış limanının bağlı olduğu devlet raporu değerlendirir ve karar verir.
İstanbul'da hangi kükürt sınırı geçerlidir?
Marmara ve Boğazlar ECA dışında olduğu için MARPOL sınırı %0,50'dir. Rıhtımdaki ve iki saatten uzun demirde kalan gemiler için Türkiye'nin %0,1 kuralı uygulanır.
Kaynaklar
- Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO). IMO 2020: Cutting Sulphur Oxide Emissions; MEPC.305(73); MEPC.320(74), 2019 Guidelines for Consistent Implementation of the 0.50% Sulphur Limit.
- Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO). Sulphur Oxides (SOx) and Particulate Matter (PM), Regulation 14; MEPC.280(70), 2016.
- Sofiev, M. ve diğerleri. Cleaner Fuels for Ships Provide Public Health Benefits with Climate Tradeoffs. Nature Communications, 9, 2018.
- Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO). Resolution MEPC.361(79), Akdeniz Emisyon Kontrol Bölgesi, 2022.
- Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO). MEPC 82 ve MEPC 84 toplantı özetleri, 2024 ve 2026.
- Avrupa Birliği. Directive (EU) 2016/802, Madde 7.
- Türkiye Cumhuriyeti. Bazı Akaryakıt Türlerindeki Kükürt Oranının Azaltılmasına İlişkin Yönetmelik, Resmî Gazete, 6 Ekim 2009, Sayı 27368, Madde 7.
- İMEAK Deniz Ticaret Odası. Karasularımızda Scrubber ve Yakıt Kullanımı Hk., Sirküler, 3 Şubat 2020.
- UK P&I Club. Discharge of Open-Loop Scrubbers Prohibited in Turkish Waters, 2021; Britannia P&I. Turkey: No Discharge of Scrubber System Washing Water, 2021.
- Steamship Mutual. How Will Compliance with MARPOL Annex VI Be Determined? (MEPC.324(75) ve MEPC.1/Circ.882 aktarımı).
- Yoshioka, M., Grosvenor, D. P., Booth, B. B. B., Morice, C. P., Carslaw, K. S. Warming Effects of Reduced Sulfur Emissions from Shipping. Atmospheric Chemistry and Physics, 24, 13681-13692, 2024.
- Carbon Brief. Q&A: How Countries Got the Global Net-Zero Shipping Deal Back on Track, 2026.
