Petrol ve Gaz Sektöründe Kadınlar
Petrol ve gaz sektöründe kadınlar çalışanların yaklaşık %22'sini oluşturuyor. 1890'lardaki öncülerden BP'nin ilk kadın CEO'suna uzanan tarih ve güncel rakamlar.
Petrol ve gaz sektöründe kadınlar, Dünya Petrol Konseyi ile Boston Consulting Group'un 2021 sayımına göre çalışanların yaklaşık %22'sini oluşturuyor. Bu oran 2017'den beri değişmedi. Kadınların sektördeki geçmişi ise bir asırdan eskidir: 1890'larda kuyu işleten bir piyano öğretmeni, 1910'larda sahada dolaşan bir jeolog, 1920'lerde petrol aramanın yöntemini değiştiren üç mikropaleontolog vardı.[4][5]
Kaliforniya'nın Petrol Kraliçesi
Bilinen ilk örneklerden biri Emma Summers'tır. 1858'de Kentucky'de bir bankacının kızı olarak doğdu, 1879'da New England Müzik Konservatuvarı'ndan mezun oldu. Alpha Summers'la evlendi ve Los Angeles'a yerleşip piyano dersi vermeye başladı. 1892'de kente geldiğinde şehirde petrol patlaması sürüyordu. Ertesi yıl dersten biriktirdiği 700 doları evinin yakınındaki bir kuyunun yarı hissesine yatırdı.[2]
İlk sonuçlar karışıktı ve kayıpları da oldu. Vazgeçmedi, işin ayrıntılarını kendi kendine öğrendi, yeni kuyular aldı ve işletmeyi kendisi yönetti. 1912 tarihli bir Sunset yazısı onu petrol testinde uzman olarak anıyor. 1900'lerin başında basın ona Kaliforniya'nın Petrol Kraliçesi diyordu, San Francisco Call 1901'de işler konusunda dehası olan bir kadın diye yazdı. Patlama sönünce serveti de eridi, 1915'te işlerden büyük ölçüde çekilmişti. 1941'de öldü.[2]
Sahadaki Jeolog Reba Masterson
Teksas Üniversitesi'nde 1908 ile 1912 arasında okuyan Reba Masterson'ın babası petrol şirketi yöneticisiydi. 1916'da Colorado Üniversitesi'nden mezun olduktan sonra kendi hesabına çalışmaya başladı. Bağımsız jeolog olarak yeni kuyulara gidiyor, jeolojik bilgisini maden hakkı karşılığında veriyordu. Yanında .32 kalibre tabancası ve bir arkadaşıyla Model T Ford'una binip Güney ve Ortabatı'yı dolaştı. 1923'te Amerikan Petrol Jeologları Birliği'ne (AAPG) girdi ve 1969'da öldüğünde 20'den fazla Teksas ilçesinde maden hakkı vardı.[3] Bu geçmiş sonradan unutuldu. Robbie Gries 1970'lerde sektöre girdiğinde şirketler kadınları kuyu başına göndermiyordu.
Houston'daki Üç Mikropaleontolog
1919'da Rio Bravo Oil'in baş jeoloğu Edwin Dumble, Körfez kıyısındaki katmanları fosillerle incelemek istedi. Berkeley'deki jeoloji bölümünü arayıp yaz için bir paleontolog sordu. Bölüm başkanı "Elimizde erkek yok, kadın olur mu" diye sorunca Dumble, bir kadının bu işi neden daha iyi yapamayacağını anlamadığını söyledi.[3] Böylece 1895'te Ohio'da doğan Esther Richards Houston'a geldi. Ertesi yıl yüksek lisansını bitirip kadroya girdi. Çalışmaları dört şirketlik bir gruba sunuluyordu ve bu şirketlerden ikisi kısa sürede kendi paleontoloğunu aldı. Teksas Üniversitesi mezunu Alva Ellisor Humble'a, Hedwig Kniker The Texas Company'ye girdi. Şirketler rakipti, ama üçü aynı evde oturuyor ve akşamları günün işini konuşuyordu.[1][3]
Sorun şuydu: büyük kabuklu fosiller sondaj matkabının altında parçalanıyor, tanınmaz hale geliyordu. Ellisor, foraminifer denen tek hücreli mikroskobik canlıların kuyudan gelen kırıntılarda sağlam kaldığını ve farklı katmanlara göre değiştiğini fark etti. Humble'ın baş jeoloğu Wallace Pratt bunu gizli tutmasını söyledi, ama kendisi haberi Dumble'a kaçırdı.[3]
Bilim çevresini ikna etmek daha zor oldu. Richards, 1921'de Amerika Jeoloji Derneği toplantısında Dumble imzalı bir bildiriyi sundu. Columbia'dan Profesör Galloway ayağa kalkıp onu üniversiteden yeni çıkmış bir kız diye küçümsedi ve "Beyler, bunun yapılamayacağını biliyorsunuz" dedi. Richards bunu günlüğüne yazdı. Dört yıl sonra üç kadın, Teksas ve Louisiana kıyı ovasının yeraltı katmanlarını foraminiferle çözen makaleyi AAPG bülteninde yayımladı. Foraminifer, kuyu logları ve sismik yöntemler gelene kadar onlarca yıl katman karşılaştırmasının ölçüsü oldu.[3]
Üçünün sonraki yolları farklı oldu. Ellisor bütün kariyerini Humble'da geçirdi ve 1947'de emekli oldu. Kniker danışmanlık yaptı, sonra Şili'de Punta Arenas'ta bir laboratuvar kurdu. Richards 1923'te jeolog Paul Applin'le evlendi ve Esther Applin olarak tanındı, 1944'te ABD Jeoloji Araştırmaları'na geçti. AAPG üyeliği evlenince sona erdi, kocasınınki sürdü. Kadınların üyeliğinin evlilikle bitmesi o dönemde yaygındı.[1][3]
Savaşta İşe Alındılar, Barışta Gönderildiler
AAPG'nin kayıtları savaşın etkisini sayıyla gösterir. Savaştan önce birliğe yılda bir ya da iki kadın katılıyordu. 1939 ile 1945 arasında, erkekler cephedeyken, 50 kadın üye oldu. Savaş bittiğinde bunların yalnız 14'ü sektörde kalmıştı. Kadınlardan işlerini dönen erkeklere bırakmaları bekleniyordu.[3]
Savaş sonrasını tek bir kariyer iyi anlatır. Susan Cage 1950'de jeoloji lisansını aldıktan sonra Gulf Oil'e dosya memuru olarak girdi ve jeologluğa ancak üç yıl sonra terfi etti. Kocası iki yıl sonra aynı şirkete doğrudan jeolog olarak, onunkinden %60 yüksek maaşla başladı. Cage sonradan yöneticiliğe yükseldi, 1983'te emekli olurken emekli maaşı erkeklerinkiyle eşitlendi. Teksas Üniversitesi'nin jeoloji bölümünde 1943 ile 1973 arasında yüksek lisans derecelerinin yalnız %3'ünü kadınlar aldı.[3]
Sektörün Gazetecisi Wanda Jablonski
Aynı yıllarda sektörün en iyi haber kaynağı da bir kadındı. Wanda Jablonski 1920'de Çekoslovakya'da, Polonyalı bir petrol jeoloğunun kızı olarak doğdu ve petrol çevresinde büyüdü. Cornell ve Columbia'da okudu, Journal of Commerce'in petrol editörü oldu, 1948'de Caracas'ta Venezuela'nın petrol bakanı Juan Pablo Pérez Alfonzo ile yaptığı söyleşiyle adını duyurdu. 1959'da Kahire'de Pérez Alfonzo'yu Suudi petrol yetkilisi Abdullah Tariki ile tanıştıran kişinin o olduğu aktarılır. Bu görüşmeden çıkan anlaşma, ertesi yıl kurulan OPEC'in öncüsüydü. 1961'de Petroleum Intelligence Weekly'yi kurdu ve 1988'e kadar yönetti. Yergin onu döneminin en etkili petrol gazetecisi olarak anar.[9]
1970'lerde Açılan Kapılar
Dönüşü iki şey getirdi. 1972'de pozitif ayrımcılık yasası çıktı, 1970'lerin başındaki petrol kıtlığı da yerbilimci talebini artırdı. Şirketler kadın jeolog aramaya başladı. Teksas Üniversitesi'nde kadınların yüksek lisans payı 1974 ile 1993 arasında %27'ye çıktı. Saha ise daha geç açıldı. Kadınlar açık deniz kulelerine, madenlere ve kuyu başlarına çıkmayı yasaklayan şirket kurallarıyla tek tek uğraştı.[3]
Bu kuşağın en bilinen ismi Robbie Gries'tir. 1966'da Colorado State'te normalde kadınlara kapalı olan arazi kampına, bölüm başkanı izindeyken ve yemek yapmayı önererek girebildi. Teksas Üniversitesi'nde yüksek lisans yaptı ve 1970'lerde sektöre girdi. 1994'te kendi şirketi Priority Oil & Gas'ı kurdu, 2001 ve 2002'de AAPG'nin ilk kadın başkanı oldu. 2017'de Anomalies adlı kitabında AAPG'nin ilk 100 kadın üyesini ve sonrakileri derledi.[3][10]
Şirketlerin Tepesi
Büyük bir Amerikan petrol şirketinin başına geçen ilk kadın Vicki Hollub oldu. Alabama Üniversitesi'nde maden mühendisliği okudu, 1981'de Cities Service'te başladı. Şirket 1982'de Occidental'a geçti. Hollub Rusya, Venezuela ve Ekvador'da çalıştıktan sonra 2005'ten itibaren Permiyen havzasındaki büyümeyi yönetti. Nisan 2016'da CEO oldu ve Haziran 2026'da görevi Richard Jackson'a bıraktı.[11] Bir süper büyük şirketi yöneten ilk kadın ise ExxonMobil kökenli Meg O'Neill'dir. Woodside'ı yönettikten sonra 1 Nisan 2026'da BP'nin başına geçti.[6]
Bugünkü Rakamlar
En ayrıntılı kaynak, Dünya Petrol Konseyi ile Boston Consulting Group'un Untapped Reserves çalışmasıdır. 2021 raporu segmentleri ayırıyor: arama ve üretimde kadın oranı %15, boru hatları ve depolamada %22, rafineri ve dağıtımda %23, saha hizmetlerinde %4, kurumsal işlevlerde %43.[5] Bu sayıların diğer kaynaklarla bire bir tutmadığını söylemek gerekir. McKinsey'in 2019 raporu sektördeki kadın oranını yaklaşık %15 verir.[7] Offshore Technology ise enerji sektörünün tamamında yaklaşık %20, petrol ve gazda yaklaşık %22 der. Aynı yazı Uluslararası Enerji Ajansı'na dayanarak boru hattı taşımacılığında oranı %5'in altında verir ve bu sayı yukarıdaki %22 ile uyuşmaz.[4]
Yönetim kademesinde fark daha büyük. Ajans'ın 2019 şirket verisine göre petrol ve gaz şirketlerinde üst yönetim ve yönetim kurulu koltuklarının %12,1'inde kadın vardı, enerji dışı şirketlerde bu oran %15,5'ti.[12] Offshore Technology'nin 2026 yazısındaki "üst düzey yöneticilikte %1'in altında" ifadesi ise kaynak göstermiyor ve bu sayıyla uyuşmuyor.[4]
Kariyer Ortasında Kayıp
McKinsey raporu kaybın nerede yaşandığını gösterir. Giriş düzeyindeki çalışanların yaklaşık üçte biri kadındır, diğer teknik sektörlerde bu oran %41. Kadınların payı giriş düzeyinden yönetici düzeyine %31 düşüyor, başkan yardımcılığından kıdemli başkan yardımcılığına geçerken %38 daha eriyor. Kıdemli başkan yardımcılığına ulaşan kadınların şirketten ayrılma olasılığı erkeklerin neredeyse üç katıdır, her 100 erkeğe karşı 269 kadın ayrılıyor. Raporun gösterdiği engellerden biri, terfi için uluslararası ya da uzak görev kabul etmenin şart sayılmasıdır, çünkü bu görevler çoğu kez aile kurulan yıllara denk gelir.[7]
Denizdeki Durum
Gemide oran daha da düşüktür. BIMCO ile ICS'nin 2021 tarihli denizci işgücü raporu, belgeli kadın denizcileri küresel gemi adamlarının yaklaşık %1,28'i, yani 24.059 kişi olarak hesapladı.[8] IMO, 18 Mayıs'ı Uluslararası Denizcilikte Kadınlar Günü ilan etti ve gün ilk kez 2022'de kutlandı. IMO ile WISTA'nın 2021 anketine göre kadınlar sektörün karadaki işgücünün %29'unu, ulusal denizcilik idarelerinin %20'sini oluşturuyor.[13] Filonun genel yapısı deniz taşımacılığı yazısında anlatılıyor.
Sık sorulan sorular
Petrol sektöründe kadınların oranı nedir?
Dünya Petrol Konseyi ile Boston Consulting Group'un 2021 sayımına göre yaklaşık %22'dir. McKinsey'in 2019 raporu ise yaklaşık %15 verir.
Petrol sektöründe ilk öncü kadınlar kimlerdi?
1893'te kuyu işletmeye başlayan Emma Summers, bağımsız jeolog Reba Masterson ve foraminifer yöntemini kuran Esther Richards, Alva Ellisor ile Hedwig Kniker.
Büyük bir petrol şirketini yöneten ilk kadın kim?
Büyük bir Amerikan petrol şirketinde Occidental'dan Vicki Hollub (2016). Süper büyük bir şirkette ise BP'den Meg O'Neill (2026).
Kadın denizci oranı nedir?
BIMCO ve ICS'nin 2021 raporuna göre küresel gemi adamlarının yaklaşık %1,28'i, yani 24.059 kişidir.
Kaynaklar
- Wikipedia. Esther Applin.
- Wikipedia. Emma Summers.
- Jackson School of Geosciences, University of Texas. Women in UT Geology, Kasım 2017.
- Offshore Technology. Breaking the Glass Grid: Women in the Energy Workforce, 8 Mart 2026.
- Hydrocarbon Engineering. Oil and Gas Industry Risks Stalling on Diversity and Inclusion, 10 Aralık 2021; Energy Council, Untapped Reserves 2.0, 2022.
- Fortune. BP's Meg O'Neill, 18 Aralık 2025; World Oil, 18 Aralık 2025.
- McKinsey & Company. How Women Can Help Fill the Oil and Gas Industry's Talent Gap, 2019 (Oilfield Technology, 18 Aralık 2019).
- BIMCO ve ICS. Seafarer Workforce Report, 2021 baskısı (PortNews özeti, Temmuz 2021).
- Wikipedia. Wanda Jablonski; Pipeline & Gas Journal, Wanda Jablonski Pioneered Energy Reporting, Temmuz 2009.
- Wikipedia. Robbie Gries.
- Wikipedia. Vicki Hollub.
- Uluslararası Enerji Ajansı. Women in Senior Management Roles at Energy Firms Remains Stubbornly Low.
- gCaptain. Today Marks the First International Day for Women in Maritime, 18 Mayıs 2022; IMO ve WISTA anketi, 2021.
