Incoterms 2020 Teslim Kuralları
ICC'nin 11 teslim kuralı tablo ve tek tek anlatımla: riskin geçtiği nokta, masraf paylaşımı, 2020 değişiklikleri ve örnek fiyat hesabı.
Incoterms, Milletlerarası Ticaret Odası'nın (ICC) yayımladığı ve uluslararası satış sözleşmesinde teslimin nerede gerçekleştiğini, riskin hangi anda alıcıya geçtiğini, taşıma, sigorta ve gümrük işlemlerini hangi tarafın üstlendiğini gösteren üç harfli 11 kuraldan oluşur. Yürürlükteki baskı 1 Ocak 2020'den beri uygulanan Incoterms 2020'dir. Yedi kural her taşıma türünde, dört kural yalnız deniz ve iç su yolu taşımacılığında kullanılır.[1] ICC'nin 2026 çalışma planında Incoterms 2030 için hazırlığın başlaması yer almaktadır, ancak yeni bir metin ya da yayım tarihi açıklanmamıştır.[2]
Kuralların Hukuki Niteliği ve Kapsamı
Incoterms bir kanun ya da uluslararası sözleşme değildir. Kurallar, taraflar sözleşmeye yazdığı ölçüde uygulanır. Doğru yazım üç unsur içerir: kural, adı geçen yer ve baskı yılı. "FOB Mersin Limanı, Incoterms 2020" ifadesi bunun örneğidir. Adı geçen yer ne kadar açık yazılırsa teslim noktası konusundaki uyuşmazlık ihtimali o kadar azalır. Taraflar isterlerse eski bir baskıyı da seçebilir.
Kurallar satış sözleşmesinin tamamını düzenlemez. Satış bedeli, ödeme şekli, mülkiyetin geçişi ve sözleşme ihlalinin sonuçları sözleşmeye ve uygulanacak hukuka bağlıdır. Taşıma sözleşmesi de ayrı bir sözleşmedir; satıcı ile alıcı arasındaki Incoterms kuralı taşıyanın sorumluluğunu belirlemez.
Her kural aynı düzende yazılmıştır: A1 ile A10 arasındaki maddeler satıcının, B1 ile B10 arasındaki maddeler alıcının yükümlülüklerini sayar. 2020 baskısında masrafların tamamı A9 ve B9 maddelerinde toplanmıştır. Sigorta A5, teslim A2, taşıma A4 maddesinde yer alır.[1]
ICC ilk çalışmasını 1923'te yapmış, ilk Incoterms baskısını 1936'da yayımlamıştır. Metin 1953, 1967, 1976, 1980, 1990, 2000, 2010 ve 2020 yıllarında yenilenmiştir.[3]
On Bir Kural Tablosu
Tablodaki "risk geçişi" sütunu, malın hasarı ya da kaybı hâlinde zararın hangi andan sonra alıcıya ait olduğunu gösterir. "Ana taşıma" sütunu ise navlunu hangi tarafın ödediğini belirtir. İki sütunun farklı noktaları göstermesi, Incoterms'in en sık yanlış anlaşılan yönüdür.
| Kural | Taşıma türü | Risk geçişi | Ana taşıma | İhracat gümrüğü | İthalat gümrüğü | Sigorta yükümlülüğü |
|---|---|---|---|---|---|---|
| EXW | Tümü | Satıcının yerinde, alıcının emrine hazır | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Yok |
| FCA | Tümü | Taşıyıcıya teslimde | Alıcı | Satıcı | Alıcı | Yok |
| CPT | Tümü | İlk taşıyıcıya teslimde | Satıcı | Satıcı | Alıcı | Yok |
| CIP | Tümü | İlk taşıyıcıya teslimde | Satıcı | Satıcı | Alıcı | Satıcı, ICC (A) |
| DAP | Tümü | Varış yerinde, araç üstünde | Satıcı | Satıcı | Alıcı | Yok |
| DPU | Tümü | Varış yerinde, boşaltılmış | Satıcı | Satıcı | Alıcı | Yok |
| DDP | Tümü | Varış yerinde, araç üstünde | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Yok |
| FAS | Deniz, iç su | Yükleme limanında gemi yanında | Alıcı | Satıcı | Alıcı | Yok |
| FOB | Deniz, iç su | Yükleme limanında gemide | Alıcı | Satıcı | Alıcı | Yok |
| CFR | Deniz, iç su | Yükleme limanında gemide | Satıcı | Satıcı | Alıcı | Yok |
| CIF | Deniz, iç su | Yükleme limanında gemide | Satıcı | Satıcı | Alıcı | Satıcı, ICC (C) |
"Yok" yazan sütun, sigortasız taşıma yapılacağı anlamına gelmez. Karşı tarafa karşı sigorta borcu bulunmadığını gösterir. Risk hangi taraftaysa o taraf kendi menfaati için poliçe yaptırır.
Her Taşıma Türünde Kullanılan Yedi Kural
EXW: Ex Works
Satıcı malı kendi tesisinde ya da adı geçen başka bir yerde alıcının emrine hazır tutar. Yükleme satıcının borcu değildir. İhracat gümrüğü dahil bütün işlemler alıcıya aittir. Satıcının en az, alıcının en çok yükümlülük üstlendiği kural budur. Alıcı başka bir ülkede ihracat işlemi yapmakta zorlanabileceği için kural, sınır ötesi satışta çoğu zaman FCA ile değiştirilir.
FCA: Free Carrier
Satıcı ihracat gümrüğünü tamamlar ve malı adı geçen yerde alıcının gösterdiği taşıyıcıya ya da kişiye teslim eder. Adı geçen yer satıcının tesisiyse yükleme satıcıya aittir. Başka bir yerse mal, gelen araç üzerinde boşaltmaya hazır durumda teslim edilmiş sayılır. 2020 baskısı isteğe bağlı bir hüküm eklemiştir: taraflar anlaşırsa alıcı, taşıyıcısına yükleme sonrasında satıcıya üzerinde gemiye yükleme kaydı bulunan konşimento düzenleme talimatı verir. Bu hüküm özellikle akreditifli satışlarda belge ihtiyacını karşılar.[1]
CPT: Carriage Paid To
Satıcı taşımayı adı geçen varış yerine kadar ayarlar ve navlunu öder. Risk ise mal ilk taşıyıcıya verildiği anda alıcıya geçer. Satıcının sigorta borcu yoktur. Masrafın bittiği yer ile riskin geçtiği yer birbirinden uzak olduğu için alıcı yol riskini kendi poliçesiyle karşılar.
CIP: Carriage and Insurance Paid To
CPT'ye sigorta yükümlülüğü eklenmiş hâlidir. Satıcı, sözleşme bedelinin en az %110'u üzerinden Institute Cargo Clauses (A) ya da benzeri kapsamda teminat sağlar.[1] Poliçe, alıcının doğrudan tazminat talep etmesine imkân vermelidir. Taraflar daha düşük bir teminat üzerinde anlaşabilir, ancak bunu sözleşmeye yazmaları gerekir.
DAP: Delivered at Place
Satıcı malı adı geçen varış yerine getirir ve araç üzerinde boşaltmaya hazır durumda alıcının emrine verir. Yol boyunca risk satıcıdadır. Boşaltma, ithalat gümrüğü ve vergiler alıcıya aittir. Taşıma sözleşmesi boşaltma masrafını satıcıya yüklemişse satıcı, aksi kararlaştırılmadıkça bu tutarı alıcıdan geri isteyemez.
DPU: Delivered at Place Unloaded
Satıcının malı boşaltarak teslim ettiği tek kuraldır. 2020 baskısına kadar DAT adıyla anılmış ve terminal teslimi olarak yazılmıştır. Yeni metinde varış noktası herhangi bir yer olabilir.[1] Varış yerinde boşaltmayı örgütleyemeyecek satıcı için DAP daha uygundur.
DDP: Delivered Duty Paid
Satıcı malı alıcının ülkesindeki yere getirir, ithalat gümrüğünü tamamlar, vergi ve resimleri öder. Satıcının en çok yükümlülük üstlendiği kuraldır. Satıcının o ülkede gerekli kayıt ve izinleri alamaması hâlinde uygulanması güçleşir, bu nedenle karar öncesinde yerel gümrük kuralları incelenir.
Deniz ve İç Su Yolu İçin Dört Kural
Bu kurallarda adı geçen yer limandır. FAS ve FOB'da yükleme limanı, CFR ve CIF'te varış limanı yazılır, ancak dördünde de teslim yükleme limanı tarafında gerçekleşir. Satıcı, gemiye verilmiş malı yolda temin ederek de teslim yükümlülüğünü yerine getirebilir. Birkaç kez el değiştiren emtia kargolarında bu imkân kullanılır.
FAS: Free Alongside Ship
Satıcı malı alıcının gösterdiği geminin yanına, rıhtıma ya da mavnaya getirir. Risk burada geçer. Yükleme masrafı alıcıya aittir, ihracat işlemleri satıcıdadır.[4] Dökme yükte ve ağır parçalarda görülür.
FOB: Free on Board
Satıcı malı alıcının gösterdiği gemiye yükler, teslim bu anda tamamlanır. Alıcı gemiyi ayarlar, navlunu ve sonraki masrafları öder, geminin adını ve teslim noktasını satıcıya zamanında bildirir.[4] Risk ölçütü malın gemide olmasıdır; eski baskılardaki küpeşte sınırı 2010'da kaldırılmıştır.
CFR: Cost and Freight
Satıcı gemiyi ayarlar ve navlunu varış limanına kadar öder. Risk, FOB'da olduğu gibi yükleme limanında mal gemiye yüklendiğinde geçer. Yolda oluşan hasar, navlunu satıcı ödemiş olsa bile alıcıya aittir.
CIF: Cost, Insurance and Freight
CFR'ye sigorta eklenmiş hâlidir. Asgari teminat Institute Cargo Clauses (C) kapsamındadır ve sözleşme bedelinin en az %110'unu karşılar; taraflar daha yüksek teminat kararlaştırabilir.[1] CIP'te (A), CIF'te (C) seviyesinin istenmesi bilinçli bir ayrımdır. CIF emtia ticaretinde yaygındır, (C) ise sınırlı rizikoları kapsadığı için imalat ürünlerinde yetersiz kalabilir.
Tek Sevkiyat Üzerinde Fiyat Hesabı
Aşağıdaki örnek, kuralın fiyat teklifine nasıl yansıdığını gösterir. Bütün tutarlar varsayımdır ve yalnız hesabın mantığı için yazılmıştır. Satıcı malını tesisinde 100.000 dolara vermektedir.
| Kalem | Tutar (dolar) | Ulaşılan kural | Birikimli fiyat (dolar) |
|---|---|---|---|
| Tesis çıkış fiyatı | 100.000 | EXW | 100.000 |
| Limana kara taşıması ve ihracat gümrüğü | 1.800 | FAS | 101.800 |
| Gemiye yükleme masrafı | 400 | FOB | 102.200 |
| Varış limanına navlun | 3.000 | CFR | 105.200 |
| Deniz sigortası primi | 250 | CIF | 105.450 |
Mal okyanusta hasar görürse CIF satışta zarar yine alıcıya aittir, çünkü risk yükleme limanında geçmiştir. Alıcı, satıcının yaptırdığı poliçeye dayanarak sigortacıdan talepte bulunur. Bu örnekte asgari teminat tutarı 105.450 doların %110'u, yani yaklaşık 116.000 dolardır.
Incoterms 2020 ile Gelen Değişiklikler
ICC'nin saydığı başlıca değişiklikler şunlardır: FCA'ya gemiye yükleme kayıtlı konşimento seçeneği eklenmiş, masraflar A9 ve B9 maddelerinde toplanmış, CIP'in asgari teminatı (A) seviyesine çıkarılmış, DAT'ın adı DPU olmuştur. Taşımanın her zaman üçüncü bir taşıyıcıyla yapılmadığı kabul edilmiş, taraflara kendi araçlarıyla taşıma imkânı tanınmıştır. Güvenlik yükümlülükleri A4 ve A7 maddelerinde daha ayrıntılı yazılmış, bu yükümlülüklerin masrafları A9 ve B9'a alınmıştır.[1]
Sık Yapılan Uygulama Hataları
En yaygın hata, konteyner yükünde FOB kullanmaktır. Satıcı konteyneri terminale teslim eder, konteyner gemiye yüklenmeden önce günlerce orada bekleyebilir. FOB yazılmışsa bu sürede risk hâlâ satıcıdadır, oysa malın kontrolü satıcıda değildir. ICC bu durumda FCA kullanılmasını önermektedir.[4][5] Aynı mantık CFR yerine CPT, CIF yerine CIP için de geçerlidir. Breakbulk ve dökme yükte ise FOB ile CIF uygun kalır.
İkinci hata, ABD iç ticaretindeki FOB ile Incoterms FOB'unu karıştırmaktır. Uniform Commercial Code kapsamındaki FOB her taşıma türünde kullanılabilir ve satıcının yükümlülüğünü adı geçen yerde bitirir. Incoterms FOB'u yalnız deniz ve iç su taşımasına uygulanır ve sözleşmeye yazılmadıkça bağlayıcı olmaz.[6] "Incoterms 2020" ibaresinin yazılması bu karışıklığı önler.
Navlun ve Yakıt Sözleşmeleriyle İlişkisi
Kural, gemiyi ayarlayan tarafı da belirler. FOB'da gemiyi ve navlunu alıcı, CFR ve CIF'te satıcı ayarlar; demuraj gibi taşıma sözleşmesi yükümlülükleri de buna göre şekillenir. Gemi yakıtı satışında ise Incoterms genellikle kullanılmaz. Fuel oil ve gas oil ikmali, satıcının genel şartlarıyla ya da BIMCO'nun bunker şartları gibi metinlerle yapılır.
Sık sorulan sorular
Incoterms nedir?
Incoterms, Milletlerarası Ticaret Odası'nın (ICC) yayımladığı ve uluslararası satış sözleşmesinde teslimin nerede gerçekleştiğini, riskin hangi anda alıcıya geçtiğini, taşıma, sigorta ve gümrük işlemlerini hangi tarafın üstlendiğini gösteren üç harfli 11 kuraldan oluşur.
Incoterms 2010 hâlâ kullanılabilir mi?
Taraflar açıkça yazarsa kullanılabilir. Eski baskı kendiliğinden geçersiz olmaz, bu nedenle baskı yılının sözleşmede belirtilmesi önemlidir.
Incoterms mülkiyetin geçişini belirler mi?
Belirlemez. Kuralların konusu teslim, risk ve masraftır. Mülkiyet sözleşmeye ve uygulanacak hukuka bağlıdır.
FOB ile CIF arasındaki fark nedir?
Risk ikisinde de yükleme limanında mal gemideyken geçer. FOB'da gemi, navlun ve sigorta alıcıda, CIF'te navlun ve asgari sigorta satıcıdadır.
Incoterms 2030 yayımlandı mı?
3 Kasım 2026 itibarıyla yayımlanmış bir metin yoktur. ICC'nin 2026 çalışma planı revizyon çalışmalarının başlamasını öngörmektedir.
Kaynaklar
- ICC. Incoterms 2020, kuralların ve değişikliklerin tanıtım sayfası.
- DHL. Next Incoterms Revision, ICC Global Policy Commissions Workplan 2026 aktarımı, 2026.
- ICC. DC Insight, Cilt 15 Sayı 1, Incoterms yazısı.
- ICC Academy. Incoterms 2020: FAS or FOB.
- ICC Academy. Incoterms 2020: FCA or FOB.
- Quarles and Brady. Supply Chain Survival Series: Shipping Terms Under the UCC and Incoterms.
