Akdeniz ECA ve %0,10 Kükürt Sınırı
Akdeniz emisyon kontrol bölgesinin takvimi, sınır koordinatları, Türkiye sularındaki durum, uyum yöntemleri, kayıtlar ve maliyet etkisi.
Akdeniz'de gemi yakıtının kükürt sınırı 1 Mayıs 2025'ten beri kütlece %0,10'dur. Daha önce geçerli olan %0,50 sınırı, Akdeniz'in MARPOL Ek VI kapsamında emisyon kontrol bölgesi (ECA) sayılmasıyla düşmüştür. Bölge batıda Cebelitarık Boğazı'nın batı girişinden, kuzeydoğuda Çanakkale Boğazı'ndaki Mehmetçik Burnu ile Kumkale Burnu arasındaki hattan, güneydoğuda Süveyş Kanalı'nın kuzey girişine kadar uzanır. Marmara Denizi, İstanbul Boğazı ve Karadeniz bu alanın dışındadır. Türkiye'nin ulusal kuralı ise bu sınırdan bağımsız olarak uygulanır.
Kabul Süreci ve Yürürlük Takvimi
Karar, 2021 yılının Aralık ayında Barselona Sözleşmesi taraflarının toplantısında alınmıştır. Fransa, sözleşmenin 22 tarafı ile AB üyeleri ve Avrupa Komisyonu adına ortak öneriyi 4 Şubat 2022'de IMO'ya sunmuştur.[2] Deniz Çevresini Koruma Komitesi (MEPC) değişikliği 16 Aralık 2022'de MEPC.361(79) kararıyla kabul etmiştir. Değişiklik 1 Kasım 2023'te kabul edilmiş sayılmış ve 1 Mayıs 2024'te yürürlüğe girmiştir.[1]
Yürürlük ile yakıt sınırının başlangıcı arasında on iki aylık fark vardır. Kural 14.7'ye göre yeni bir ECA'da gemiler yakıt sınırından bu süre boyunca muaftır. Bu nedenle %0,10 fiilen 1 Mayıs 2025'te başlamıştır.[1] ECA kapsamı kükürt oksitleri ve partikül maddeyi içerir, azot oksitleri kapsamaz. Küresel kükürt sınırının geçmişi IMO 2020 Kükürt Sınırı ve Uygulaması yazısında anlatılmaktadır.
Bölgenin Sınırları
IMO metni, Avrupa, Afrika ve Asya kıyılarıyla çevrili bütün suları üç hat içinde tanımlar.[1]
| Sınır | Tanım | Koordinat |
|---|---|---|
| Batı | Cebelitarık Boğazı'nın batı girişi, Trafalgar Burnu ile Spartel Burnu arası | 36°11' K, 6°02' B ile 35°48' K, 5°55' B |
| Kuzeydoğu | Çanakkale Boğazı, Mehmetçik Burnu ile Kumkale Burnu arası | 40°03' K, 26°11' D ile 40°01' K, 26°12' D |
| Güneydoğu | Süveyş Kanalı'nın kuzey girişi, Port Said önündeki dört noktalı alan hariç | 31°29' K ile 31°14' K, 32°16' D ile 32°32,62' D arası |
Kaynak: MEPC.361(79), MARPOL Ek VI Ek VII değişikliği.[1]
Bu tanımın pratik sonuçları vardır. Batı hattı Boğaz'ın batısından geçtiği için Cebelitarık Boğazı'nın tamamı, Cebelitarık ve Algeciras limanları ECA'nın içindedir. Kuzeydoğu hattı, Türk Boğazları yönetmeliğindeki Çanakkale Boğazı güney sınırıyla aynı yerden geçer.[3] Port Said önündeki alan ise bölgenin dışında bırakılmıştır. Bu alanda bulunan gemi ECA dışındadır, alandan çıktığında %0,10 başlar.
Türkiye Suları ve Ulusal Kural
Ege ve Akdeniz kıyıları ECA'nın içindedir. Aliağa, İzmir ve Mersin'e gelen gemi bölgede seyreder ve %0,10 sınırına tabidir. Çanakkale hattının kuzeyinde kalan Çanakkale Boğazı, Marmara Denizi ve İstanbul Boğazı ise küresel %0,50 sınırına tabidir.[1] Türkiye Barselona Sözleşmesi'nin tarafıdır ve ECA kabul edildiğinde MARPOL Ek VI'ya taraf olan ülkeler arasındadır.[2]
Türkiye'nin ulusal kuralı ayrıca uygulanır. Bazı Akaryakıt Türlerindeki Kükürt Oranının Azaltılmasına İlişkin Yönetmelik'in 7. maddesi, rıhtımdaki gemilerde kükürdü %0,1'i aşan yakıtı yasaklar.[4] Tarifeye göre iki saatten az bağlı ya da demirli kalacak gemiler ile makineleri kapalıyken karadan elektrikle beslenen rıhtımdaki gemiler bu kuralın dışındadır.[4] Denizcilik Genel Müdürlüğü'nün 31 Ocak 2020 tarihli yazısı sınırı iç sularda ve liman başkanlıklarının idari sahalarında iki saatten uzun bağlı ya da demirli gemilere de uygular. Aynı yazı Türk Boğazlarından geçen gemiler için %0,5 sınırını belirtir.[5]
| Yer ve durum | MARPOL sınırı | Ulusal kural |
|---|---|---|
| Ege ve Akdeniz, seyir | %0,10 | ECA sınırı bağlayıcıdır |
| Çanakkale Boğazı, Marmara, İstanbul Boğazı, geçiş | %0,50 | Geçen gemiye %0,5 |
| Türk limanında rıhtım | Bölgeye göre | %0,1 |
| Liman idari sahasında iki saatten uzun bağlı ya da demirli | Bölgeye göre | %0,1 |
| Karadeniz, seyir | %0,50 | Ek sınır yok |
Kaynak: MEPC.361(79); Yönetmelik Madde 7; Denizcilik Genel Müdürlüğü yazısı.[1][4][5] İstanbul ve çevresindeki limanlar için bu tablo, yakıt seçiminin yalnız konuma değil geminin yaptığı işe de bağlı olduğunu gösterir.
Yaptırım tarafında American Club'ın aktardığı 2026 tarifesi, IMO sınırını aşan yakıt için ceza öngörür. Tarifedeki değerler Marmara Denizi, İstanbul Boğazı, Çanakkale Boğazı ve İzmit Körfezi için iki katına çıkar.[6]
Sınıra Uyum Yöntemleri
Gemilerin başlıca üç seçeneği vardır. Birincisi damıtılmış yakıttır. MGO, kükürdü siparişte %0,10 olarak belirtildiğinde bu sınırı karşılar. İkincisi ULSFO'dur. Kalıntı ya da harman yakıt olduğu için mevcut ısıtma ve separatör düzenini kullanır. Üçüncüsü Kural 4'e göre eşdeğer yöntem sayılan scrubber'dır. Bu sistemle gemi HSFO yakıp kükürdü egzozdan arındırır. Argus'un aktardığı DNV verilerine göre gemilerin yalnız yaklaşık %5'inde scrubber bulunmaktadır, dolayısıyla filonun çoğu için çözüm yakıttır.[7] %0,50 kükürtlü VLSFO, scrubber bulunmayan gemide bu bölgede kullanılamaz.
Argus'a göre ECA, Akdeniz limanlarında MGO talebini artırmış, Algeciras, Malta, Pire ve İstanbul'da ULSFO arzı genişlemiştir. Aynı değerlendirmede ULSFO'nun büyük bölümünün sözleşmeli feribotlara gittiği belirtilir.[7] Türk sularında scrubber yıkama suyu tarifede ceza kapsamında sayıldığından scrubber bulunan gemi Marmara planını buna göre yapar.[6] Yakıtların karşılaştırması Gemi Yakıtı Türleri ve Özellikleri Rehberi'nde yer alır.
Yakıt Değişimi ve Kayıtlar
Ayrı tanklarda iki yakıt taşıyan gemi, Kural 14'e göre yakıt değişiminin nasıl yapılacağını gösteren yazılı bir prosedür bulundurur. Prosedür, yakıt servis sisteminin ECA'ya girmeden önce sınırı aşan yakıtlardan tamamen temizlenmesi için yeterli süre tanımalıdır. Değişim bölgeye girişten önce tamamlandığında ya da çıkıştan sonra başladığında her tanktaki düşük kükürtlü yakıt miktarı, tarih, saat ve gemi konumu kayda geçirilir.[2] Kuzeyden gelen gemi için değişim Çanakkale hattından önce biter, kuzeye çıkan gemi için hattı geçtikten sonra başlar.
REMPEC rehberi bu işlemin üç teknik riskini sayar: enjeksiyon parçalarında termal şok, damıtılmış yakıtın düşük viskozitesi nedeniyle pompa arızası ya da sıkışması ve birbirine uymayan yakıtların filtreleri tıkaması.[2] Liman devleti denetimi önce belgelere bakar. Bunker teslim belgesi, kayıt defterleri, yakıt değişim prosedürü ve sertifikalar incelenir, açık gerekçe bulunursa numune alınır.[8] Teslim numunesinde %0,10 aynen uygulanır. Kullanımdaki ve gemideki numunelerde ölçüm belirsizliği için %0,11'e kadar sonuç uyumlu sayılır.[8]
Rota Örnekleri
Kuralların birlikte nasıl işlediği rota örnekleriyle görülebilir. Karadeniz'den çıkıp Cebelitarık'a giden scrubbersız gemi, İstanbul Boğazı ve Marmara'yı %0,50 yakıtla geçebilir. Çanakkale hattını geçmeden önce düşük kükürtlü yakıta geçer ve Akdeniz boyunca %0,10 yakar. Atlantik'e çıktığında Trafalgar ile Spartel arasındaki hattı geçtikten sonra %0,50 yakıta dönebilir ve bu değişimin başlangıcını kayda geçirir.
Mersin'e gelen gemi ise seyir, demir ve rıhtımda ECA sınırına tabidir, bu yüzden Madde 7 pratikte ek bir yakıt gerektirmez. İzmit Körfezi'ne gelen gemi Marmara'da %0,50 ile seyredebilir, ancak rıhtımda ya da iki saatten uzun demirde %0,1 yakıta geçer. Port Said'e gelen gemi, Port Said önündeki hariç alana girdiğinde ECA dışına çıkmış olur. Bu nedenle aynı seferde birden fazla yakıt değişimi gerekebilir. Her değişim için tank planı ayrı kurulur ve kayıtlar ayrı tutulur.
Maliyet Etkisi ve Yakıt Bulunabilirliği
REMPEC rehberi, Plan Bleu çalışmasına dayanarak ECA'nın taşıma maliyetine etkisini yükün tonu başına 0,16 ile 1,31 dolar olarak verir. Değer, geminin Akdeniz'deki seyir uzunluğuna göre değişir.[2] Bir gemi için hesap daha doğrudandır: ECA içindeki tüketim ton miktarı ile iki yakıt arasındaki fiyat farkının çarpımı. Örneğin bir seyirde 130 ton MGO yakılıyorsa, aynı enerji için ağır yakıtta yaklaşık 137 ton gerekir (130 × 42,7 / 40,5), çünkü MGO aynı tonajda yaklaşık %5 daha fazla enerji taşır.[9] Ek maliyet bu iki tonajın fiyatları karşılaştırılarak bulunur. Fiyat güne ve limana göre değiştiği için hesap sefer planında güncel tekliflerle yapılır.
Aynı rehbere göre bölgede %0,10 yakıt talebini karşılayacak rafineri kapasitesi ve üretim mevcuttur.[2] Kural 18, uyumlu yakıtı bulamayan gemiye yakıt bulunamama raporu (FONAR) yolunu bırakır. Gemi idaresini ve varış limanının yetkili makamını bilgilendirir, yakıt alma girişimlerini belgeler. Ancak FONAR muafiyet değildir. Yeterince desteklenmeyen ya da tekrarlanan bildirimlerde liman devleti denetçisi ek belge isteyebilir.[2][10]
Taraf Olmayan Kıyı Devletleri
REMPEC rehberi, ECA onaylandığında Barselona Sözleşmesi'nin 22 tarafından 15'inin MARPOL Ek VI'ya taraf olduğunu kaydeder. Ek VI'yı o tarihte onaylamamış kıyı devletleri arasında Cezayir, Bosna Hersek, Mısır, İsrail, Lübnan ve Libya vardı.[2] MEPC.361(79) kararı kıyı devletlerini Ek VI'yı yürürlük tarihine kadar onaylamaya çağırmıştır.[1] Bu liste rehberin yayımlandığı tarihin durumunu gösterir. Taraf olmayan devletin limanına giden gemi yine de kendi bayrak devletinin yükümlülüğü altındadır, çünkü kural gemiye bayrak üzerinden de uygulanır.
Sıradaki Bölgeler
Bugünkü %0,10 alanları Baltık Denizi, Kuzey Denizi, Kuzey Amerika, ABD Karayipleri ve Akdeniz'dir.[10] Kanada Arktik suları ile Norveç Denizi için tarih 1 Mart 2027'dir.[10] Kuzeydoğu Atlantik'te değişiklik 1 Eylül 2027'de yürürlüğe girer, yakıt sınırı ise on iki ay sonra, 1 Eylül 2028'de başlar.[11] Bu takvim tamamlandığında Kuzey Avrupa ile Akdeniz arasında çalışan gemilerin rotasının büyük bölümü %0,10 sınırı içinde kalacaktır. Düzenli hatlarda çalışan gemiler için yakıt değişimi sayısı azalır, ancak düşük kükürtlü yakıt tüketimi artar.
Bunkerist'in sağladığı ürünler Fuel Oil ve Gas Oil sayfasında yer alır.
Sık sorulan sorular
Akdeniz ECA nedir?
Akdeniz'de gemi yakıtının kükürt sınırı 1 Mayıs 2025'ten beri kütlece %0,10'dur.
Marmara Denizi ECA'nın içinde mi?
Hayır. MEPC.361(79) sınırı Çanakkale Boğazı'nın güney ucunda çizer. Marmara'da küresel %0,50 geçerlidir, Türkiye'nin ulusal kuralı buna eklenir.
VLSFO ile Akdeniz'e girilebilir mi?
Scrubber bulunmayan gemi bu yakıtı bölgede kullanamaz, çünkü %0,50 kükürt %0,10 sınırını karşılamaz.
Cebelitarık limanı ECA içinde mi?
Evet. Batı sınırı Trafalgar Burnu ile Spartel Burnu arasında olduğu için Boğaz ve Cebelitarık limanı içeridedir.
Kaynaklar
- IMO. Resolution MEPC.361(79), 16 Aralık 2022.
- REMPEC. Guidance on the Med SOx ECA under MARPOL Annex VI.
- Türkiye Cumhuriyeti. Türk Boğazları Deniz Trafik Düzeni Yönetmeliği, Resmî Gazete, 15 Ağustos 2019, Sayı 30859.
- Türkiye Cumhuriyeti. Bazı Akaryakıt Türlerindeki Kükürt Oranının Azaltılmasına İlişkin Yönetmelik, Resmî Gazete, 6 Ekim 2009, Sayı 27368, Madde 7.
- İMEAK Deniz Ticaret Odası. Karasularımızda Scrubber ve Yakıt Kullanımı Hk., Sirküler 115, 3 Şubat 2020.
- American Club. Environmental Pollution Fines in Turkey: An Update, 16 Aralık 2025.
- Argus Media. Viewpoint: European VLSFO Demand to Fall in 2026, 31 Aralık 2025.
- Steamship Mutual. How Will Compliance with MARPOL Annex VI Be Determined, 26 Ekim 2022.
- Avrupa Komisyonu. Guidance on the FuelEU Maritime Regulation for Shipping Companies, 8 Ekim 2025.
- IMO. IMO 2020: Cutting Sulphur Oxide Emissions.
- DNV. North-East Atlantic Joins the Expanding Network of ECAs, 2026.
