IMO Numarası ve Doğrulama Yöntemi
IMO numarası (IMO number), gemiye verilen yedi haneli kalıcı kimliktir. Yapısı, kontrol hanesi hesabı, sorgulama yöntemi ve numarayı veren Uluslararası Denizcilik Örgütü.
IMO numarası (IMO number), bir gemiye verilen ve gemi hizmet dışı kaldıktan sonra bile başka bir gemiye geçmeyen yedi haneli kalıcı kimlik numarasıdır. Başına "IMO" harfleri yazılır: IMO 9576997 gibi. Geminin adı, bayrağı ya da sahibi değişse de numara aynı kalır.[1][2] İlk altı hane sıra numarası, yedinci hane ise numaranın doğru yazılıp yazılmadığını sınayan kontrol hanesidir. Numarayı Uluslararası Denizcilik Örgütü (International Maritime Organization, IMO) adına S&P Global ücretsiz olarak verir. Örgüt, merkezi Londra'da olan ve 176 üye devleti bulunan Birleşmiş Milletler uzman kuruluşudur.[7]
Numaranın Yapısı ve Kökeni
Sistemin temeli IMO'dan eskidir. Lloyd's Register, yayımladığı sicilde gemilere 1963'te kalıcı numara vermeye başlamış, bu numaraları 1969'da yedi haneye çevirmiştir. IMO, 1987'de A.600(15) sayılı kararla bu seriyi esas almıştır.[3] Amaç, ad ve bayrak değiştiren gemilerin geçmişini izlenebilir kılmak ve gemi sahtekârlığını zorlaştırmaktır. Bir geminin kaza kaydı, denetim sonuçları ve sınıf bilgisi aynı numara altında toplandığı için gemi adı değişince geçmişi silinmez.
1000000 ile 9999999 aralığında yaklaşık 900.000 geçerli numara üretilebilir, çünkü son hane serbestçe seçilmez, hesapla belirlenir. S&P Global'in verisine göre 30 Eylül 2022 itibarıyla 453.524 numara kullanılmıştır.[3] En yüksek numara olan 9999993 Mart 2023'te verilmiş, yeni numaralar 1 ile başlamaktadır.[4] Bu nedenle numaranın ilk hanesinden geminin yaşını çıkarmak güvenilir bir yöntem sayılmaz.
Kontrol Hanesinin Hesaplanması
Kontrol hanesi şu kuralla bulunur: ilk altı hane soldan sağa sırasıyla 7, 6, 5, 4, 3 ve 2 ile çarpılır, çarpımlar toplanır ve toplamın son rakamı alınır. Bu rakam yedinci haneye eşitse numara biçim olarak geçerlidir.[4] Örnek olarak IMO 9576997 ele alınmıştır.
| Hane sırası | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | Toplam |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Rakam | 9 | 5 | 7 | 6 | 9 | 9 | |
| Çarpan | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | |
| Çarpım | 63 | 30 | 35 | 24 | 27 | 18 | 197 |
Toplam 197'dir ve son rakamı 7'dir. Numaranın yedinci hanesi de 7 olduğu için sınama olumlu sonuçlanır. Beşinci hane yanlışlıkla 8 yazılırsa, yani numara 9576897 olursa, beşinci çarpım 24'e düşer, toplam 194 olur ve son rakam 4 çıkar. Bu değer yedinci haneyle uyuşmadığı için hata yakalanır.
Yöntem her hatayı yakalamaz. Çarpanı 5 olan üçüncü hanedeki 2 birimlik fark toplamı tam 10 değiştirir, son rakam ise aynı kalır. IMO 9576997 yerine 9556997 yazıldığında toplam 187 olur ve son rakam yine 7 çıkar. Aynı durum çarpanı 5 olan hanedeki bütün çift farklar ile çarpanı 2, 4 ya da 6 olan hanelerdeki 5 birimlik farklar için geçerlidir. Çarpanı 7 ve 3 olan hanelerde tek hane hatası ise her zaman yakalanır. Yan yana iki hanenin yer değiştirmesi de, haneler aynı değilse, toplamın son rakamını değiştirir ve sınamadan geçemez.
Sınamanın gösterdiği şey sınırlıdır. Olumlu sonuç, numaranın yazım kuralına uyduğunu söyler. Numaranın gerçekten verildiğini ya da söz konusu gemiye ait olduğunu göstermez. Bunun için resmî kayıtla karşılaştırma gerekir.
Hukuki Dayanak ve Kapsam
Numara 1987'de tavsiye niteliğindeydi. Mayıs 1994'te SOLAS Sözleşmesi'ne eklenen XI-1/3 kuralı, 1 Ocak 1996'dan itibaren numarayı belirli gemiler için zorunlu kılmıştır. Aralık 2002'deki Deniz Güvenliği Diplomatik Konferansı, numaranın gövdeye ya da üst yapıya kalıcı olarak işlenmesini de zorunluluk hâline getirmiştir.[1] Kapsam sonraki yıllarda A.1078(28) ve Aralık 2017 tarihli A.1117(30) kararlarıyla, özellikle balıkçı gemilerini içine alacak biçimde genişletilmiştir.[3] Bugün geçerli metin, 3 Aralık 2025'te kabul edilen ve A.1117(30)'u yürürlükten kaldıran A.1215(34) sayılı karardır. Bu karar gemi numarası sistemi ile şirket numarası sistemini tek bir düzende birleştirmiştir.[2]
| Grup | Durum |
|---|---|
| 100 GT ve üzeri yolcu gemileri | Zorunlu (SOLAS XI-1/3) |
| 300 GT ve üzeri yük gemileri | Zorunlu (SOLAS XI-1/3) |
| 100 GT ve üzeri diğer gemiler, çelik ve çelik dışı balıkçı gemileri dahil | Gönüllü |
| Uluslararası seferdeki 100 GT altı yolcu gemileri, yüksek hızlı yolcu tekneleri, hareketli açık deniz sondaj birimleri | Gönüllü (SOLAS V/19-1 bağlantılı) |
| Bayrak devletinin ulusal sularının dışında çalışan, boyu en az 12 metre olan motorlu balıkçı gemileri | Gönüllü |
Kaynak: IMO, A.1215(34), Ek, 2. ve 4. paragraflar.[2]
Kararın saydığı istisnalar şunlardır: mekanik tahriki olmayan gemiler, gezi yatları, deniz feneri gemisi ya da arama kurtarma gemisi gibi özel hizmet gemileri, hazneli mavnalar, yüzer havuzlar ve benzeri yapılar, savaş gemileri ile asker taşıyan gemiler, balıkçı gemisi olmayan ahşap gemiler. Bazı bölgesel balıkçılık örgütleri ile Avrupa Birliği, gönüllü olan bu numarayı balıkçı gemileri için zorunlu kılmıştır.[3]
Numaranın Verilmesi ve İşaretlenmesi
Numara, gemi inşa edilirken ya da bir sicile ilk kez kaydedilirken verilir. Başvuruyu armatör, işletmeci ya da tersane yapabilir ve başvuru olmadıkça numara verilmez. Başvuran taraf, başvurudan sonraki bir ay içinde bayrak idaresine bilgi vermekle yükümlüdür. İşlem ücretsizdir.[2] Numara, gemi söküldükten sonra da başka bir gemiye verilmez.[3]
Numara üç yerde görülür. Birincisi geminin gövdesi ya da üst yapısıdır, burada kalıcı ve görünür biçimde işlenir. Yolcu gemilerinde 1 Temmuz 2004'ten beri havadan görülebilen yatay bir yüzeyde de bulunur. İkincisi geminin içindeki kalıcı işarettir. Üçüncüsü belgelerdir: sicil belgesinde ve IMO sözleşmeleri uyarınca düzenlenen sertifikalarda yer alır, klas sertifikalarına da yazılması tavsiye edilir.[2][4] Bunker teslim belgesinde de gemi adı ve IMO numarası bulunur. Gemi tescili işlemlerinde numara, eski ve yeni sicil kaydını birbirine bağlayan bilgidir.
Numaranın Sorgulanması
Resmî kaynak, IMO'nun GISIS (Global Integrated Shipping Information System) veri tabanındaki gemi ve şirket bilgileri bölümüdür. IMO ayrıca Equasis'i ücretsiz sorgulama kaynağı olarak gösterir.[1] A.1215(34)'e göre GISIS'te her numaranın yanında geminin "hizmette" ya da "hizmet dışı" durumu görülür. Üye devletlerin sahte tescilli olduğunu bildirdiği gemiler ile BM yaptırımı altındaki gemiler de burada yayımlanır. Bayrak devletlerinin kayıtları dönemsel olarak gözden geçirip tutarsızlıkları bildirmesi beklenir.[2]
Bu ayrıntı son yıllarda önem kazanmıştır, çünkü bazı gemiler başka bir geminin numarasını kullanarak kimlik gizlemektedir. Numara, kontrol hanesi sınamasından geçse bile gövdedeki işaret, belgeler ve GISIS kaydı karşılaştırılmadan kimlik doğrulanmış sayılmaz. Sahte bayrak sorununun hukuki yönü Bayrak Devleti yazısında ele alınmıştır.
IMO Numarası, MMSI ve Çağrı İşareti
Bu üç kimlik sık karıştırılır, ancak her biri farklı bir işe yarar. IMO numarası gemiyi tanımlar. MMSI (Maritime Mobile Service Identity) dokuz haneli bir telsiz haberleşme kimliğidir, ilk üç hanesi bayrak ülkesini gösterdiği için bayrak değişince yenilenir. Çağrı işareti de bayrak idaresinin verdiği telsiz kimliğidir.
| Kimlik | Biçim | Veren | Bayrak değişince | Örnek (Kiran Bosphorus) |
|---|---|---|---|---|
| IMO numarası | 7 hane | S&P Global, IMO adına | Değişmez | 9576997 |
| MMSI | 9 hane | Bayrak idaresi | Genellikle değişir | 229787000 |
| Çağrı işareti | Harf ve rakam | Bayrak idaresi | Değişir | 9HA3609 |
Örnek değerler, kapak görselindeki geminin Wikimedia Commons kaydından alınmıştır (2015).[5]
Evrakta en sık görülen hata, MMSI'nın IMO numarası yerine yazılmasıdır. Hane sayısı bu hatayı hemen ele verir. Yakıt ikmalinde de aynı titizlik gerekir, çünkü aynı adı taşıyan birden fazla gemi bulunabilir. Bunker teklifi istenirken gemi adının yanında IMO numarası, liman, ETA, ürün ve miktar bildirilir.
Şirket ve Kayıtlı Sahip Numarası
IMO numarası yalnız gemilere verilmez. 2004'te kabul edilen MSC.160(78) kararı, uluslararası seferdeki 100 GT ve üzeri gemileri işleten şirketlere ve kayıtlı sahiplere kalıcı numara getirmiştir. SOLAS XI-1/3-1 kuralı bunu 1 Ocak 2009'dan itibaren zorunlu kılmıştır. Numara ISM belgelerinde, sürekli özet kaydında (Continuous Synopsis Record) ve ISPS Kodu kapsamındaki gemi güvenlik sertifikasında yer alır. Şirketler birleştiğinde büyük olanın numarası korunur, küçük olanınki dondurulur.[1]
Şirket numarasının kontrol hanesi farklı hesaplanır. İlk altı hane 8, 6, 4, 2, 9 ve 7 ile çarpılır, toplamın 11'e bölümünden kalan 11'den çıkarılır ve sonucun son rakamı alınır. IMO 2041999 için toplam 178, 11'e bölümünden kalan 2, 11 eksi 2 de 9'dur.[4] Gemi formülü bu numaraya uygulanırsa yanlış sonuç verir.
Uluslararası Denizcilik Örgütü
Aynı kısaltma, Birleşmiş Milletler'in denizcilikten sorumlu uzman kuruluşunu da anlatır. Kuruluş sözleşmesi 1948'de Cenevre'de kabul edilmiş, 1958'de yürürlüğe girmiş ve örgüt ilk toplantısını 1959'da yapmıştır. Başlangıçtaki adı Hükümetlerarası Denizcilik Danışma Örgütü (IMCO) iken 1982'de bugünkü adını almıştır.[6] Örgütün 176 üye devleti ve 3 ortak üyesi vardır. Ortak üyeler Faroe Adaları, Hong Kong ve Makao'dur, en son üye 2024'te katılan Kırgızistan'dır.[7]
Örgütün temel işi sözleşme hazırlamak ve güncellemektir. İlk büyük görevi 1960 tarihli SOLAS metni olmuştur. Tanker kaynaklı kirliliğe yanıt olarak 1973'te kabul edilen MARPOL, 1978 Protokolü ile değiştirilmiştir.[6] Yakıt piyasasını en çok ilgilendiren örnek, MARPOL Ek VI'daki IMO 2020 kükürt sınırıdır. Kuralların uygulanması ise devletlere aittir: gemiyi bayrak devleti, limana geldiğinde de liman devleti kontrolü denetler. IMO'nun kendi denetmen kadrosu ve para cezası yetkisi yoktur.
Örgütün Yapısı
En üst organ, bütün üyelerin temsil edildiği ve iki yılda bir toplanan Genel Kurul'dur. Genel Kurul, programı ve bütçeyi onaylar, Konsey'i seçer. Konsey 2026 ve 2027 döneminde 40 üyelidir: uluslararası deniz taşımacılığı hizmetlerinde en büyük çıkara sahip 10 devlet, deniz ticaretinde en büyük çıkara sahip 10 devlet ve dünyanın başlıca bölgelerini temsil eden 20 devlet. Konsey'i 52 üyeye çıkaran değişiklikler kabul edilmiştir.[8]
Teknik çalışma beş komitede yürür: Deniz Güvenliği Komitesi (MSC), Deniz Çevresini Koruma Komitesi (MEPC), Hukuk Komitesi, Teknik İşbirliği Komitesi ve Kolaylaştırma Komitesi. Yedi alt komite MSC ile MEPC'nin çalışmalarını destekler. Sekretaryada yaklaşık 300 uluslararası personel görev yapar. Genel Sekreter, 1 Ocak 2024'ten beri Arsenio Dominguez'dir.[8]
Net Sıfır Çerçevesi
Örgütün gündemindeki en büyük dosya, karbon fiyatlaması ve yakıt standardı içeren Net Sıfır Çerçevesi'dir. MEPC'nin 14-17 Ekim 2025'teki olağanüstü oturumu, kabul oylamasını 12 ay ertelemiştir. Erteleme önerisi 49 oya karşı 57 oyla geçmiştir.[9][10] MEPC 84'ün ardından açıklanan takvime göre MEPC 85 toplantısı 30 Kasım ile 3 Aralık arasında yapılacak, ara verilen oturum 4 Aralık 2026'da yeniden açılacaktır.[11] 3 Kasım 2026 itibarıyla çerçeve kabul edilmemiştir.
Sık sorulan sorular
IMO numarası (IMO number) nedir?
Gemiye verilen yedi haneli kalıcı kimlik numarasıdır. Gemi adı, bayrağı ya da sahibi değişse de numara değişmez.
IMO numarası nasıl sorgulanır?
IMO'nun GISIS veri tabanından ve Equasis'ten sorgulanır. Kontrol hanesi hesabı yalnız yazım hatasını sınar, geminin kimliğini doğrulamaz.
Gemi satılınca IMO numarası değişir mi?
Değişmez. Numara gemiyle kalır ve başka bir gemiye verilmez.
Her geminin IMO numarası olmak zorunda mı?
Hayır. Zorunluluk 100 GT ve üzeri yolcu gemileri ile 300 GT ve üzeri yük gemileri içindir. Gezi yatları ve savaş gemileri kapsam dışındadır.
Uluslararası Denizcilik Örgütü nedir?
Birleşmiş Milletler'in denizcilikten sorumlu uzman kuruluşudur. Merkezi Londra'dadır, 176 üye devleti ve 3 ortak üyesi vardır. SOLAS ve MARPOL gibi sözleşmeleri hazırlar, uygulamayı bayrak ve liman devletleri yürütür.
IMO numarası ile MMSI aynı şey mi?
Hayır. IMO numarası yedi haneli kalıcı gemi kimliğidir. MMSI dokuz haneli telsiz kimliğidir ve bayrak değişince genellikle yenilenir.
Kaynaklar
- Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO). IMO Identification Number Schemes.
- Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO). Resolution A.1215(34), Integrated IMO Identification Number Scheme, 3 Aralık 2025.
- Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), S&P Global. IMO Ship Numbering FAQ.
- Wikipedia. IMO Number. Kontrol hanesi formülü ve numaralandırma ayrıntıları için ikincil kaynak olarak kullanılmıştır.
- Wikimedia Commons. Kiran Bosphorus, IMO 9576997, MMSI 229787000, Call Sign 9HA3609, dosya kaydı, 31 Mart 2015.
- Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO). Brief History of IMO.
- Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO). Member States.
- Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO). Structure of IMO.
- Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO). IMO Net-Zero Shipping Talks to Resume in 2026, 17 Ekim 2025.
- Ship & Bunker. IMO's MEPC Meeting Votes to Delay Adoption of Net-Zero Framework, Ekim 2025.
- gCaptain. IMO Climate Talks Stay Alive as Carbon Plan Survives U.S. Pushback at MEPC 84, Mayıs 2026; Datamar News. IMO Net Zero Framework Survives Assault but Adoption Remains Uncertain, 2026; Ammonia Energy Association. MEPC84: Support for Net Zero Framework Stabilizes, 2026.
