Konteyner Taşımacılığının Mimarı Malcom McLean
Malcom McLean (1913-2001), modern konteyner taşımacılığını başlatan ve Sea-Land şirketini kuran Amerikalı girişimcidir.
Malcom McLean (1913-2001), modern konteyner taşımacılığını başlatan ve Sea-Land şirketini kuran Amerikalı girişimcidir. Kuzey Carolina'da tek kamyonla başladı, denizcilikten hiç anlamadığı hâlde kamyon şirketini satıp bir gemi hattı aldı ve 26 Nisan 1956'da eski bir tankerin güvertesine 58 alüminyum kasa yükledi. Beş gün sonra bu kasalar Houston'daydı.[1] Son on beş yılını ise binlerce kişiyi işsiz bırakan bir iflasın ardından gözlerden uzak geçirdi.[1]
Maxton'da Çocukluk ve İlk İşler
McLean, 14 Kasım 1913'te Kuzey Carolina'nın Robeson ilçesindeki Maxton'da doğdu. Burası küçük bir pamuk kasabasıydı. Eyalet arşivinin bir yazısı doğum yılını 1914 verir.[1][11] Babasının adı da Malcolm Purcell McLean, annesinin adı Almena McLeod Currie idi. Kendisi de Malcolm adıyla kaydedilmişti, sonradan adını Malcom diye yazmayı seçti.[4][8] Kardeşlerinden Jim ve Clara ileride işe ortak olacaktı.[4]
Çocukken yol kenarında yumurta sattı. Liseyi 1931'de, Büyük Bunalım'ın ortasında bitirdi. Ailenin onu üniversiteye gönderecek parası yoktu.[1][2][4] Önce bir bakkalda raf dizdi, sonra bir benzin istasyonunu işletmeye başladı. Biriktirdiği parayla ikinci el bir kamyon aldı. Çoğu kaynak bunu 1934'e, Wikipedia 1935'e koyar.[1][4][7] Şirketin adı McLean Trucking idi. Tek şoförü kendisiydi ve bu arada benzin satmayı da sürdürüyordu.[1] İlk yükler için kaynaklar farklı şeyler söyler. NCpedia yol yapım işlerinde toprak taşıdığını, başka anlatımlar boş tütün varilleri taşıdığını yazar.[7][8]
Kamyon Şirketinin Büyümesi
Jim ve Clara da işe girdi. Şirket Kuzey Carolina'dan New York'a tekstil ve sigara taşıyarak büyüdü. Merkez Red Springs'ten Winston-Salem'e geçti, 1954'te burada açılan terminal o dönem dünyanın en büyüğü sayılıyordu. 1950'lere gelindiğinde şirketin 1.700 kamyonu vardı.[3][7][8]
Bu büyümenin arkasında bir düzenleme vardı. Eyaletler Arası Ticaret Komisyonu, navlunun sefer maliyetine dayanmasını istiyordu. Maliyeti düşüren her buluş, fiyat indirme izni ve yeni müşteri demekti. McLean rüzgâr direncini azaltmak için dorse yanlarına oluklu sac koydurdu, komisyondan indirim izni alıp rakiplerin yükünü aldı.[1] Levinson onu sürekli iş düşünen biri olarak anlatır.
Dorseden Kutuya
McLean'ın konteyner fikrine nasıl geldiği iki türlü anlatılır. Yaygın hikâyeye göre 1937'de New Jersey'de bir iskelede, Fayetteville'den getirdiği pamuk balyalarını boşaltmak için saatlerce bekledi ve kamyon kasasının doğrudan gemiye konabileceğini düşündü.[9][11] Kendisini araştıran tarihçi Marc Levinson ise işi 1950'lerin başına bağlar.[1] ABD'de otomobil satışları hızla artıyordu, otoyol ağı henüz yoktu ve kıyı yolları kasaba merkezlerinden geçiyordu. McLean'ın şoförleri trafikte kalıyor, bu da maliyeti artırıyordu. Çözüm olarak kıyıya rampalı terminaller kurup dorseleri gemiye çıkarmayı, Kuzey Carolina, New York ve Rhode Island arasında gemiyle gezdirmeyi düşündü.[1]
Girmek istediği sektör elle işliyordu. 1950'lerde tipik bir okyanus gemisi yaklaşık 200.000 ayrı sandık, çuval, varil ve balya taşırdı. Her parça kamyondan ya da vagondan alınıp depoya konur, sonra rıhtımda palete dizilip ambara indirilirdi. Varış limanında iş tersinden yapılırdı. Bu yüzden deniz aşırı taşıma çoğu zaman malın değerinin %15 ila 20'sini tutardı.[1] Bu düzen bugün breakbulk adıyla anılır.
Dorse fikrinin de bir açığı vardı, çünkü tekerlek ve şasi ambarda çok yer yiyordu. McLean bu yüzden tekerleği bırakıp yalnız kasayı gemiye koymaya karar verdi. Kasalar üst üste de konabiliyordu.[1] Ama uygun kutu, vinç ve gemi henüz yoktu. Mühendisler ve gemi mimarları tuttu. Bunlardan biri, Spokane'deki Brown Trailers'ın baş mühendisi Keith Tantlinger'dı. Tantlinger kutunun şasiden ayrılabilir, köşe dikmeleri güçlü ve istiflenebilir olması gerektiğini savundu. Bugünkü köşe parçası ve twistlock kilidi de onun tasarımlarından geldi.[1][6]
Önünde bir de hukuki engel vardı. Federal kurallar kamyon şirketlerinin gemi işletmesini yasaklıyordu. McLean 1955'te kârlı kamyon şirketini sattı ve kıt kanaat kazanan Pan-Atlantic Steamship'i aldı. NCpedia ve FreightWaves satış için farklı rakamlar verir, biri 6, öteki 12 milyon dolar yazar.[1][3][7] Servetini koruyacak bir yol düşünüp düşünmediği sorulunca kendini tamamen işe vermek gerektiğini söyledi.[1] Ocak 1956'da 22 milyon dolarlık banka kredisiyle iki T-2 tanker aldı.[4]
Ideal-X Seferi
Ideal-X, savaştan kalma bir T2 tankeriydi. Önceki adı Potrero Hills'ti. Altında 15.000 ton petrol taşıyor, güverteye yapılan iskeleye 35 feet boyunda, 8 feet eninde 58 kutu alıyordu. Yükleme sekiz saatten kısa sürdü.[5][9] Gemi Newark'tan 26 Nisan 1956'da ayrıldı ve beş gün sonra Houston'a girdi. Orada bekleyen kamyonlar kasaları alıp fabrikalara ve depolara götürdü.[1]
Asıl fark hesapta çıktı. McLean'ın uzmanları, 1956'da orta boy bir gemiyi elle yüklemenin ton başına yaklaşık 5,8 dolar, kutuyu Ideal-X'e yüklemenin ise 16 sentten az tuttuğunu hesapladı.[5][9] Gemi bu işin en pahalı parçasıydı. Bir gemiye ne kadar çok kutu sığarsa kutu başına maliyet o kadar düşüyordu ve McLean'ın sonraki kararları bu hesaba dayandı. Sektörün çoğu yine de bunu ciddiye almadı. McLean onların gözünde dışarıdan gelen biriydi, o da denizcilerin müşteriden çok gemiyle ilgilendiğini düşünüyordu.[1] Bu ilk geminin hayatı kısa oldu, Ideal-X 1964'te söküldü.[5]
Sea-Land Dönemi
1957'de ilk tam konteyner gemisi Gateway City sefere başladı. Kaynaklar bunu Nisan ya da 4 Ekim olarak verir.[4][9] 1958'de Porto Riko hattı açıldı. Nisan 1960'ta şirketin adı Sea-Land Service oldu. Ağustos 1963'te Newark ve Elizabeth limanlarında 101 akrelik (yaklaşık 410 dönüm) tesisi açıldı. 1964 başında Alaska'ya hizmet veren bir hat aldı, kısa süre sonra bölgede büyük deprem oldu ve inşaat malzemesine talep patladı. Nisan 1966'da Avrupa seferleri başladı.[1][4]
Direniş iki yerden geldi. Liman işçileri sendikaları binlerce işin gideceğini biliyordu. Atlantik ve Pasifik kıyılarında yinelenen grevlerin ardından 1960'ların başında işini kaybedenlere ödeme yapılması konusunda anlaşma sağlandı. Öteki sorun standarttı. Her şirket kendi ölçüsünde kutu ve kendi köşe parçasını kullanıyordu, bu yüzden bir hattın kutusu ötekinin gemisine girmiyordu. ABD Donanması'nın isteğiyle 1958'de başlayan görüşmeler on yıl sonuç vermeyince sektör McLean'a başvurdu, o da Sea-Land patentlerini ücretsiz kullanıma açtı.[1] Bunun ayrıntısı konteynerizasyon yazısında anlatılıyor.
Vietnam ve Japonya
Standart çözülünce iş okyanusa açıldı. 1967'de ABD Savunma Bakanlığı'ndan Vietnam'daki birliklere konteyner gemisiyle ikmal yapma sözleşmesi aldı. Sözleşme gidiş dönüş maliyetini karşılıyordu. Pasifik'i konteynerle geçmenin imkânsız olduğunu söyleyenler böylece yanlış çıktı. 1968 ve 1969'da bu hat şirket gelirinin %40'ını getiriyordu.[1][4] Askeri yük geri dönmediği için gemiler dönüşte boş kalıyordu. McLean boşluğu Japonya'da doldurdu. 1968'den başlayarak Matsushita ve Pioneer gibi üreticiler televizyon ve müzik setlerini büyük hacimle ABD'ye bu hatlarla gönderdi.[1]
Reynolds'a Satış ve Başka Yatırımlar
Ocak 1969'da R. J. Reynolds, Sea-Land'i nakit ve hisse olarak 530 milyon dolara almayı kabul etti. Satış Mayıs'ta tamamlandı, McLean'a kişisel olarak 160 milyon dolar kaldı ve yönetim kuruluna girdi. 1977'de buradan ayrıldı.[4] Sea-Land onsuz da büyüdü. 1969'da hızlı SL-7 gemileri ısmarlandı, 1974'te kazanç 145 milyon dolara çıktı. Reynolds şirketi 1984'te hissedarlarına dağıttı, Eylül 1986'da CSX'in bir yan kuruluşuyla birleşti. Uluslararası hatlar 1999'da Maersk'e satıldı.[4]
McLean parasını başka yerlere koyuyordu. 1968'de Mississippi'de Diamondhead adını alacak konut projesini finanse etti, 1971'de Pinehurst tatil beldesini aldı. Forbes 1982'de servetini 400 milyon dolar olarak gösterdi.[4] Aynı yıl Fortune İş Dünyası Onur Listesi'ne girdi.[4]
United States Lines ve İflas
1978'de denizciliğe geri döndü ve büyük ama zayıf durumdaki United States Lines'ı aldı. Satın alma tarihi bazı kaynaklarda Nisan 1977 olarak geçer. Bu yıllar petrol şoklarının yıllarıydı. McLean o güne kadarkilerden daha büyük ve daha az yakıt harcayan bir düzine gemi ısmarladı, kutu başına maliyette rakiplerini geçeceğini hesaplıyordu.[1][10] Petrol fiyatlarının yükselmesini bekliyordu, fiyatlar ise düştü. Yakıt tasarrufu ucuz petrolle avantaj olmaktan çıktı ve bu gemiler yanlış gemi oldu.
Şirket 24 Kasım 1986'da iflas başvurusu yaptı. Borç için Wikipedia yaklaşık 1,3 milyar dolar yazar. Gemiler satıldı ve binlerce kişi işini kaybetti. Filonun büyük bölümü 1988'deki yeniden yapılandırma planıyla, kurduğu şirket olan Sea-Land'e gitti.[1][4][10] Yakıtın bir hat ekonomisini nasıl belirlediği bugün de yakıt türü kararlarının merkezinde duruyor.
Son Yılları ve Ölümü
İflas sonrasında McLean gazetecilerden ve topluluk önünden kaçındı. Levinson bunu yol açtığı işsizliğin utancına bağlar.[1] Beş yıl sonra, 1991'de, 77 yaşında, yeni bir denizcilik şirketi olan Trailer Bridge'i kurdu. Şirket Jacksonville ile Porto Riko arasında çalışıyordu.[1][4] Özel hayatında Sarah McLean ile evlenmişti ve üç çocuğu oldu, sonra 1993'te Irena McLean ile evlendi.[4]
American Heritage dergisi 1995'te onu son kırk yılın on önemli yenilikçisi arasında saydı, 2000'de Uluslararası Denizcilik Onur Listesi onu Yüzyılın Adamı seçti. 25 Mayıs 2001'de New York'ta 87 yaşında kalp yetmezliğinden öldü. Cenazesinin sabahı dünyanın dört bir yanındaki konteyner gemileri düdük çaldı.[4]
Sık sorulan sorular
Malcom McLean kimdir?
Malcom McLean (1913-2001), modern konteyner taşımacılığını başlatan ve Sea-Land şirketini kuran Amerikalı girişimcidir. Kuzey Carolina'da tek kamyonla işe başlamış, 1956'da Ideal-X gemisiyle ilk konteyner seferini yapmıştır.
Konteyneri kim icat etti?
Yük kutuları McLean'dan önce de kullanılıyordu. Bugünkü sistemi, yani kutunun kamyon, vinç ve gemi arasında aynı biçimde taşınmasını McLean kurdu. Köşe parçası ve kilit tasarımlarını ise mühendis Keith Tantlinger yaptı.
İlk konteyner gemisi hangisidir?
İlk konteyner seferini 26 Nisan 1956'da dönüştürülmüş T2 tankeri Ideal-X yaptı. İlk tam konteyner gemisi ise 1957'de sefere başlayan Gateway City oldu.
Kaynaklar
- Marc Levinson. The Now-Ubiquitous Shipping Container Was an Idea Before Its Time, Smithsonian.com, 16 Haziran 2017.
- Marc Levinson. The North Carolina Trucker Who Brought the World to America in a Box, Brewminate.
- FreightWaves. The Launch of the Shipping Container.
- Wikipedia. Malcom McLean.
- Jean-Paul Rodrigue. First Containership, Ideal-X, 1956, The Geography of Transport Systems.
- Wikipedia. Keith Tantlinger.
- NCpedia. McLean Trucking Company.
- Winston-Salem Time Traveler. November 14: Happy Birthday.
- The Maritime Executive. The Story of Malcom McLean.
- Wikipedia. United States Lines.
- North Carolina Department of Natural and Cultural Resources. Malcolm McLean, Containerization Innovator.
