Sıvılaştırılmış Doğal Gaz (LNG) ve LPG'den Farkı
LNG, yaklaşık −162 °C'ye soğutularak sıvı hâle getirilen doğal gazdır. LPG ve CNG ile farkı, üretimi, deniz taşımacılığı, 2025 ticareti, Türkiye altyapısı ve gemi yakıtı olarak hesabı.
LNG (Liquefied Natural Gas, sıvılaştırılmış doğal gaz), atmosfer basıncına yakın koşulda yaklaşık −162 °C'ye soğutularak sıvı hâle getirilen doğal gazdır. Sıvı hâldeki hacmi gaz hâline göre yaklaşık 600'de birdir ve bileşiminin çoğunlukla %90'ından fazlasını metan oluşturur.[1] LPG ise propan ve bütandan oluşur ve düşük basınçla sıvılaşır. İki ürün arasındaki temel fark, LNG'nin soğutmaya, LPG'nin basınca ya da çok daha ılımlı bir soğutmaya dayanmasıdır.
Hacmin bu ölçüde küçülmesi, boru hattının ulaşamadığı pazarlara gaz taşınmasını mümkün kılar. Uluslararası Gaz Birliği'ne (IGU) göre 2025'te dünya LNG ticareti 437 milyon tona ulaşmıştır.[2] Aynı ürün gemilerde yakıt olarak da kullanılır. Bu nedenle LNG denizcilikte hem yük hem de yakıt konusudur.
LNG, LPG ve CNG Karşılaştırması
Bu üç ürün aynı başlık altında anılsa da fiziksel olarak farklı koşullarda tutulur. CNG (sıkıştırılmış doğal gaz), LNG ile aynı gazdır ancak sıvılaştırılmaz, yüksek basınçla sıkıştırılır. LNG'nin hacimsel enerji yoğunluğu CNG'nin yaklaşık 2,4 katıdır.[1] Uzun mesafeli deniz taşımacılığında LNG'nin tercih edilmesinin nedeni budur.
| Özellik | LNG | LPG | CNG |
|---|---|---|---|
| Ana bileşen | Metan | Propan ve bütan | Metan |
| Fiziksel hâl | Sıvı, yaklaşık −162 °C | Basınç ya da soğutma altında sıvı | Basınçlı gaz |
| Kaynak | Doğal gaz | Gaz işleme ve petrol rafinasyonu | Doğal gaz |
| Havaya göre buhar | Isındıktan sonra hafif | Ağır | Hafif |
| Başlıca taşıma | Kriyojenik gemi ve terminal | Tüp, tank, gaz tankeri | Basınçlı kap, kısa mesafe |
Güvenlik davranışı da bu farktan etkilenir. LPG buharı havadan ağırdır ve alçak noktalarda birikir. Soğuk LNG buharı ise başlangıçta havadan yoğundur, yaklaşık −110 °C'nin üzerine ısındığında yükselmeye başlar.[3] LPG'nin özellikleri Sıvılaştırılmış Petrol Gazı yazısında ayrıntılı olarak ele alınmıştır.
Üretim ve Sıvılaştırma Süreci
Kuyudan çıkan gaz doğrudan soğutulamaz. Karbondioksit, hidrojen sülfür, su ve cıva önce gazdan ayrılır, çünkü bu bileşenler düşük sıcaklıkta donar ya da alüminyum ısı değiştiricilere zarar verir. Ağır hidrokarbonlar da ayrıştırılır ve ayrı ürün olarak satılabilir. Arıtılan gaz, tren adı verilen sıvılaştırma hatlarına gönderilir. Tren içinde kademeli olarak soğutulan gaz sonunda −162 °C'ye iner ve tanklara alınır.
Sıvılaştırma tesisleri çok büyük sabit yatırımlardır. Bu yüzden projeler genellikle önceden imzalanmış uzun vadeli alım sözleşmelerine dayanılarak finanse edilir. Sektörde kapasite, yılda milyon ton (Mtpa) ile ifade edilir. Dünya sıvılaştırma kapasitesi 2025 sonunda 524,5 Mtpa'ya ulaşmış, aynı yıl 68,4 Mtpa kapasite için nihai yatırım kararı alınmıştır.[2]
Fiziksel Özellikler ve Güvenlik
LNG'nin yoğunluğu bileşime, sıcaklığa ve basınca bağlı olarak yaklaşık 0,41 ile 0,50 kg/L arasında değişir.[1] Renksiz ve kokusuzdur. Sıvı hâlde yanmaz. Yanma için önce buharlaşması ve havayla belirli oranda karışması gerekir. Metanın havadaki yanıcılık aralığı hacimce yaklaşık %5 ile %15'tir.[1]
Dökülen LNG, ham petrol gibi kalıcı bir tabaka bırakmadan buharlaşır. Başlıca riskler soğuk yanığı, çeliğin düşük sıcaklıkta kırılganlaşması, kapalı alanda oksijenin azalması ve buhar bulutunun tutuşmasıdır. Tank içinde yoğunluğu farklı iki katmanın oluşması da ayrı bir tehlikedir. Bu katmanlar ani biçimde karışırsa çok miktarda buhar açığa çıkar ve tank basıncı hızla yükselir. Bu olaya rollover adı verilir. Sektör kuruluşu SIGTTO, rollover önlemlerini gemiler için ayrı bir kılavuzda toplamıştır.[3]
LNG tarihindeki ağır kazaların bir bölümü kara tesislerinde yaşanmıştır. ABD'nin Cleveland kentinde 1944'te bir tankın yarılması sonucu çıkan yangında 130 kişi ölmüştür.[1] Cezayir'in Skikda kentinde 19 Ocak 2004'te soğuk hidrokarbon sızıntısı bir kazana ulaşmış, patlama üç LNG hattını devre dışı bırakmış ve 20'den fazla çalışanın ölümüne yol açmıştır.[4]
Deniz Taşımacılığı
Denizden taşınan ilk LNG yükünü, 1958'de dönüştürülen Methane Pioneer gemisi taşımıştır. Gemi 25 Ocak 1959'da Louisiana'dan ayrılmış ve 20 Şubat 1959'da İngiltere'deki Canvey Adası'na ulaşmıştır.[5]
IGU verilerine göre 2025 sonunda aktif filo 49 FSRU ve 11 FSU dahil 804 birimdi. Aynı yıl 79 gemi teslim edilmiş ve bunların kapasitesi 172.600 ile 200.000 m³ arasında kalmıştır. Sipariş defterinde 301 yeni gemi bulunuyordu.[6] En büyük sınıf olan Q-Max gemileri 266.000 m³ taşır.[7]
Moss ve Membran Tanklar
Moss tipi gemilerde güverteden yükselen küresel tanklar vardır. Bunlar kendini taşıyan bağımsız tanklardır ve IMO sınıflandırmasında B tipi gruba girer. Membran tanklar ise kendini taşımaz. Yük, ince bir metal zar ile yalıtım katmanlarından oluşan sistem içinde durur ve yük gemi gövdesine aktarılır.[7][8] Membran gemilerde küresel kubbeler görünmez, güvertede uzun bir gövde üstü yapısı bulunur.
Buharlaşma Gazı
Yalıtım ısı girişini tamamen kesemez. Bu nedenle yükün bir bölümü sefer boyunca buharlaşır. Bu gaza boil-off gas (BOG) denir. Standart LNG gemilerinde tasarım değeri uzun süre günlük %0,15 olmuştur. GTT'nin Mark III Flex sisteminde yalıtım kalınlığı 270 mm'den 400 mm'ye çıkarılarak bu değer %0,10'a indirilmiştir.[9] Aradaki %0,05'lik fark, 160.000 ile 170.000 m³'lük bir gemide günde yaklaşık 85 m³, yani 36 ton LNG demektir.[9] Buharlaşan gaz gemide yakıt olarak kullanılabilir ya da yeniden sıvılaştırılabilir.
Alıcı Terminal ve Yeniden Gazlaştırma
LNG'nin büyük bölümü son kullanıcıya sıvı olarak ulaşmaz. Alıcı terminalde tanklara boşaltılır, ardından gazlaştırıcılarda ısıtılarak şebekeye verilir. Bu sayede elektrik santralleri, sanayi ve konutlar ürünü sıradan doğal gaz olarak kullanır. Sıvı kullanım ise boru hattı dışındaki tesisler, kara taşımacılığı ve gemi yakıtı gibi alanlarla sınırlıdır.
Kara terminaline alternatif olan FSRU (yüzer depolama ve yeniden gazlaştırma birimi), gemi formunda çalışan bir terminaldir. Yapımı kara terminaline göre daha kısa sürer ve ihtiyaç değiştiğinde başka bir yere taşınabilir. Boru hattı ile LNG arasındaki seçim ise mesafeye, pazarın yapısına ve arz güvenliğine bağlıdır. Sabit güzergâh ve tek alıcı boru hattını destekler, varış noktası değişebilen yük ise LNG'yi.
Ticaret ve Sözleşme Yapısı
LNG ticareti uzun yıllar boyunca uzun vadeli satış ve alım sözleşmeleriyle yürütülmüştür. Bu sözleşmelerde sık görülen al ya da öde (take or pay) şartı, alıcıyı teslim almadığı miktarın bedelini de ödemekle yükümlü kılar.[10] Teslim şekli de sözleşmenin temel kalemlerindendir. FOB teslimde gemiyi alıcı, DES teslimde satıcı sağlar. Teslim terimlerinin mantığı Incoterms yazısında açıklanmıştır.
GIIGNL verilerine göre 2025'te ticaretin %57'si dört yıl ve üzeri sürelerle, %43'ü spot ve kısa vadeli işlemlerle yapılmıştır.[11] Spot piyasada Asya için JKM, Avrupa için TTF, ABD gazı için Henry Hub fiyat göstergeleri kullanılır. Göstergeler arasındaki fark, varış noktası serbest yüklerin hangi pazara yöneleceğini etkiler.
Küresel Pazar
2025 ticaret toplamı kaynağa göre farklı verilmektedir. IGU 437 milyon ton, ithalatçılar birliği GIIGNL ise 427,9 milyon ton açıklamıştır.[2][11] Kurumların sayımları aynı değildir, ancak yön aynıdır: IGU yıllık artışı %6,3, GIIGNL %5,4 olarak verir.
| Gösterge (2025) | Değer | Kaynak |
|---|---|---|
| Dünya LNG ticareti | 437 milyon ton | IGU |
| Dünya LNG ticareti | 427,9 milyon ton | GIIGNL |
| ABD ihracatı | 110,7 milyon ton | IGU |
| ABD, Avustralya ve Katar'ın ihracat payı | %63 | GIIGNL |
| Asya ithalatı | 271,0 milyon ton (%63) | GIIGNL |
| Avrupa ithalatı | 126,3 milyon ton (%30) | GIIGNL |
| Sıvılaştırma kapasitesi, yıl sonu | 524,5 Mtpa | IGU |
Kaynak: IGU; GIIGNL verilerine dayanan Batı Avustralya hükümeti özeti.[2][11]
Kanada ile Moritanya ve Senegal projesi 2025'te ilk kez ihracatçı olmuştur.[2] Avrupa ithalatı yılda %29 artarken Asya ithalatı Çin'deki düşüşün etkisiyle %4 gerilemiştir.[11][12]
Katar ve Hürmüz Krizi
2026'da pazar ağır bir arz kesintisiyle karşılaşmıştır. 2 Mart 2026'da saldırıların ardından Ras Laffan ve Mesaieed'de üretim durdurulmuş, QatarEnergy 4 Mart'ta LNG teslimatları için mücbir sebep ilan etmiştir. 18 ve 19 Mart'taki füze saldırılarında iki LNG treni hasar görmüştür.[13] Katar dünya LNG arzının yaklaşık beşte birini sağlar ve 2025'te Hürmüz Boğazı'ndan 80 milyon tonun üzerinde LNG geçtiği tahmin edilmektedir.[10]
Hasar, yılda yaklaşık 12,8 milyon tonluk kapasiteyi devre dışı bırakmıştır. Bu miktar Katar'ın ihracat kapasitesinin yaklaşık %17'sidir ve onarım süresi üç ile beş yıl olarak tahmin edilmektedir. Eylül 2026'da ihracat kısmen toparlanmış, Kpler'in Ekim ortasındaki tahmini ise saldırıların yeniden başlamasıyla aylık ihracatın 1,6 milyon tondan en çok 600.000 tona düşeceğini göstermiştir. 2 Kasım 2026 tarihli habere göre mücbir sebep bazı Asyalı alıcılar için Kasım, Avrupalı alıcılar için Aralık ayına uzatılmıştır.[14] Bölgenin enerji ticaretindeki yeri Basra Körfezi yazısında anlatılmıştır.
Türkiye'nin LNG Altyapısı
Türkiye'nin beş LNG giriş noktası vardır: iki kara terminali ve üç FSRU. BOTAŞ, Tekirdağ'daki Marmara Ereğlisi terminalinin yanında Dörtyol ve Saros FSRU'larını işletir. Aliağa'daki EgeGaz kara terminali ile Etki FSRU'su özel sektöre aittir.[15][16] Ulusal yeniden gazlaştırma kapasitesi 2016'da günlük 34 milyon m³ iken yaklaşık 161 milyon m³'e çıkmıştır. Hedef, iki yeni FSRU ile günlük 200 milyon m³'tür.[15]
Marmara Ereğlisi'nde 13 Temmuz 2026'da 160.000 m³'lük dördüncü tankın yapımına başlanmıştır. Tank tamamlandığında depolama kapasitesi 255.000 m³'ten 415.000 m³'e çıkacaktır. Terminalin günlük gazlaştırma kapasitesi 37 milyon m³'tür, yılda yaklaşık 65 LNG gemisi yanaşır ve Türkiye'nin yıllık doğal gaz talebinin yaklaşık %15'ini karşılar.[15]
Dörtyol'daki Ertuğrul Gazi FSRU'su 170.000 m³ depolama ve günlük en çok 28 milyon m³ gaz verme kapasitesine sahiptir. 2006'da devreye giren EgeGaz'ın günlük sevkiyat kapasitesi 40 milyon standart m³'tür. Bu iki değer 2022 yılına aittir.[16] BOTAŞ, 2024'te Oman, Shell ve TotalEnergies ile yeni LNG alım anlaşmaları imzalamış, ExxonMobil ile mutabakat zaptına varmıştır.[17]
Gemi Yakıtı Olarak LNG
IMO'nun yakıt tüketim verilerine göre 5.000 GT ve üzerindeki gemiler 2023'te 12,9 milyon ton LNG tüketmiştir. Bu rakam 211 milyon tonluk toplam tüketimin yaklaşık %6'sıdır.[18] Filo ise hızla büyümektedir. DNV verilerine göre 2026 ortasında 914 LNG yakabilen gemi faaliyette, 654 gemi siparişteydi. Lloyd's Register, Mart 2026 için 1.665 çift yakıtlı LNG gemisi ve 982 sipariş vermektedir. İki kurumun sayım kapsamı farklıdır.[19][20] 2026'nın ilk sekiz ayında verilen 242 alternatif yakıtlı gemi siparişinin %63'ü LNG'yi seçmiştir.[21]
LNG'nin kükürt içeriği çok düşüktür. Bu nedenle gaz modunda çalışan gemi, IMO 2020 kükürt sınırını scrubber gerektirmeden karşılar. Yanma karbondioksiti de düşüktür: AB'nin FuelEU Maritime tüzüğündeki varsayılan katsayılarla LNG enerji başına 56,0 g CO₂/MJ, ağır yakıt 76,9 g CO₂/MJ salar.[22]
Bu farkın tamamı iklim kazancına dönüşmez. Üretim ve taşıma aşamalarının salımları ile makineden yanmadan çıkan metan da hesaba katılır. FuelEU varsayılan değerleriyle kuyudan pervaneye toplam sera gazı yoğunluğu, ağır yakıtta 91,7 g CO₂e/MJ iken orta devirli Otto çevrimli LNG makinesinde 89,2, yavaş devirli dizel çevrimli LNG makinesinde 76,1 g CO₂e/MJ olur.[22] Makine tipi bu nedenle belirleyicidir. Hesabın ayrıntısı LNG Tahrikli Gemiler yazısında, öteki yakıtlarla karşılaştırma ise Gemi Yakıtı Türleri yazısında yer alır.
Hacim Hesabı
LNG'nin kütlece enerjisi yüksektir, hacimce enerjisi düşüktür. Alt ısıl değer 49,1 MJ/kg, yoğunluk yaklaşık 0,45 kg/L alındığında bir litre LNG yaklaşık 22 MJ enerji taşır. Aynı hesap, 40,5 MJ/kg ısıl değer ve yaklaşık 0,99 kg/L yoğunlukla ağır yakıtta 40 MJ/L sonucunu verir. Yani aynı enerji için LNG yaklaşık 1,8 kat hacim gerektirir. IGF Kodu ayrıca tankların referans sıcaklıkta en çok %98 doldurulmasına izin verir.[8] Yalıtım ve tank biçimi de eklendiğinde gerekli yer daha da artar. 23.000 TEU'luk CMA CGM Jacques Saadé'nin LNG tankı bu nedenle yaklaşık 18.600 m³ büyüklüğündedir.[23]
LNG Bunker İkmali
LNG ikmali üç yöntemle yapılır. Kara tankerinden gemiye ikmal küçük miktarlar için uygundur. Terminalden gemiye ikmal sabit tesis gerektirir. Gemiden gemiye ikmalde ise LNG bunker gemisi bordaya yanaşır ve büyük hacimli gemilerde kullanılan yöntem budur. IGF Kodu, sistemin güvenlik gerekçesi dışında normal işletmede tahliye yapılmayacak biçimde tasarlanmasını şart koşar.[8] Tank basıncı ve geri dönen buhar bu nedenle ikmal planının parçasıdır.
Türkiye'de EPDK'nın Ekim 2025 düzenlemesi, toptan satış lisansı sahibi şirketlerin gemilerin yakıt ihtiyacı için LNG satışına imkân tanımıştır.[24] Petrol kökenli gemi yakıtları için Bunkerist'in ürünleri Fuel Oil ve Gas Oil sayfasında yer alır.
Sık sorulan sorular
LNG nedir?
LNG (sıvılaştırılmış doğal gaz), atmosfer basıncına yakın koşulda yaklaşık −162 °C'ye soğutularak sıvı hâle getirilen doğal gazdır.
LNG ne demek?
İngilizce Liquefied Natural Gas sözünün kısaltmasıdır, Türkçesi sıvılaştırılmış doğal gazdır.
LNG kaç derecede sıvılaşır?
Atmosfer basıncına yakın koşulda yaklaşık −162 °C'de sıvı hâlde taşınır. Kaynama noktası bileşime göre küçük farklar gösterir.
LNG patlar mı?
Sıvı LNG yanmaz. Tehlike, buharlaşan gazın havayla hacimce yaklaşık %5 ile %15 arasında karışıp ateşleme kaynağıyla buluşmasıdır.
LPG ile LNG arasındaki fark nedir?
LNG çoğunlukla metandır ve çok soğuk tutulur. LPG propan ve bütandır, basınçla ya da daha ılımlı soğutmayla sıvı kalır.
LNG ile doğal gaz arasında fark var mıdır?
LNG, arıtılıp sıvılaştırılmış doğal gazdır. Alıcı terminalde yeniden gaza çevrilir ve şebekeye verilir.
LNG yakan gemi karbon salımını sıfırlar mı?
Hayır. Yanma sırasında CO₂ çıkar, üretim zinciri ve metan kaçağı da toplam salıma eklenir.
Kaynaklar
- Wikipedia. Liquefied Natural Gas (yoğunluk, bileşim, enerji yoğunluğu, yanıcılık ve Cleveland kazası için ikincil kaynak).
- Uluslararası Gaz Birliği (IGU). World LNG Report 2026 basın bildirisi, Temmuz 2026.
- SIGTTO. Guidance for the Prevention of Rollover on LNG Ships; buhar davranışı için SIGTTO yayınları.
- Wikipedia. Skikda, 2004 LNG tesisi patlaması (ikincil kaynak).
- Wikipedia. Methane Pioneer (ikincil kaynak).
- PortNews. World LNG Report 2026 filo verilerinin özeti, 2026.
- Wikipedia. Gas Carrier (ikincil kaynak).
- Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO). Resolution MSC.391(95), IGF Kodu, 11 Haziran 2015, paragraf 2.2.31, 3.2.9, 6.4.15, 6.8.1.
- gCaptain. Membrane Containment System Achieves Lower Boil-Off, 10 Ekim 2012.
- DLA Piper. LNG Disputes Emerge after Disruption at Ras Laffan and the Strait of Hormuz, 30 Nisan 2026.
- Batı Avustralya Hükümeti. Western Australia LNG Profile, Temmuz 2026 (GIIGNL verileri).
- Oil & Gas Journal. GIIGNL: US LNG Growth Drives Record Global Trade in 2025, 2026.
- gCaptain; Argus Media. QatarEnergy üretim durdurma ve mücbir sebep haberleri, Mart 2026.
- Al Majalla. Can China's $3bn Loan to QatarEnergy Revive LNG Exports?, 2 Kasım 2026.
- Daily Sabah. Türkiye Starts LNG Expansion to Boost Marmara Storage Capacity by 60%, 13 Temmuz 2026.
- Anadolu Ajansı. Kara ve Denizdeki LNG Terminalleri Tam Kapasite Çalışıyor, 2 Şubat 2022.
- Memurlar.net. Türkiye'den Doğal Gaz Temininde 100 Milyar Metreküplük LNG Atılımı, 20 Eylül 2024.
- Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO). Report of Fuel Oil Consumption Data, Reporting Year 2023. MEPC 82/6/38, 26 Temmuz 2024.
- ENGINE. LNG Leads Shrinking Alternative Fuel Vessel Orderbook in June: DNV, 3 Temmuz 2026.
- LNG Industry. Lloyd's Register Fuel for Thought: LNG, 6 Mayıs 2026.
- LNG Industry. DNV Alternative Fuel Vessel Order Figures for August 2026, 4 Eylül 2026.
- Avrupa Komisyonu. Guidance on the FuelEU Maritime Regulation for Shipping Companies, 8 Ekim 2025; Regulation (EU) 2023/1805, Ek I ve Ek II.
- Wikipedia. CMA CGM Jacques Saadé (ikincil kaynak).
- Memurlar.net. Türkiye Enerjide Lig Atlıyor, 11 Ekim 2025.
